Het tienjarig bestaan van de ChristenUnie leidde dezer dagen in de media tot interessante bespiegelingen. Een vaak terugkerende vraag: waar gaat het heen met de partij? Een veelgehoord antwoord: richting een fusie met het CDA.
Voor die verwachting is iets te zeggen. De ChristenUnie is in tien jaar tijd snel en diepgaand veranderd. De belangrijkste verandering is dat de partij, veel meer dan vroeger RPF en GPV, regeringsverantwoordelijkheid wil dragen. Dat kan zij alleen doen doordat zij een nieuwe kijk op christelijke politiek heeft ontwikkeld. Het ideaal van herkerstening van de samenleving heeft zij losgelaten. In plaats daarvan accepteert zij dat wij in een postchristelijk land leven, waarin een kleine christelijke minderheid in de politiek geen grote broek kan aantrekken.
Ten aanzien van aloude strijdpunten, zoals abortus, euthanasie of homohuwelijk, koestert de partij geen illusies meer. Die wetten kunnen niet worden teruggedraaid. Als er op deze terreinen al vooruitgang valt te boeken, zal dat met hele kleine stapjes moeten gaan. Daarbij is verbeteren van de praktijk (goede opvang van tienermoeders, versterking van de palliatieve zorg) zinvoller dan een kansloze aanval op wetten. Sowieso bijt de partij zich minder vast in medisch-ethische onderwerpen. Christelijke politiek is véél breder, vindt zij.
Compromissen sluit de partij gemakkelijker dan de twee politieke stromingen waaruit zij voortkwam. Ook op het terrein van leven en dood.
Deze verandering in de partij is zo ingrijpend en ging zo snel dat EO-voorman Knevel eind 2007 sprak van een „paradigmashift.” Op termijn achtte hij een fusie tussen ChristenUnie en CDA goed denkbaar.
Toch zijn er minstens drie redenen te noemen waarom het voorlopig zo’n vaart niet zal lopen:
1: Compromis en ideaal
Wat volgens partijleider Rouvoet een belangrijk verschil blijft tussen de twee partijen is dat het CDA gesloten compromissen is gaan beschouwen als een nieuwe werkelijkheid en een nieuwe norm. Dat zullen wij nooit doen, aldus Rouvoet. Wij zullen bij elke nieuwe Kamerverkiezing onze idealen scherp naar voren blijven brengen. Als we vervolgens compromissen moeten sluiten, zullen we die altijd als compromissen blijven benoemen.
2. Links en rechts
Een groot verschil tussen ChristenUnie en CDA is dat de eerste partij meer links en de tweede meer rechts georiënteerd is. Dat verschil uit zich aan het Binnenhof in tal van belangrijke en gevoelige dossiers, vooral op het terrein van economie en milieu. Niet voor niets staan binnen de coalitie ChristenUnie en PvdA regelmatig samen tegenover het CDA.
Dit verschil laat zich niet gemakkelijk wegpoetsen. De christelijk-sociale oriëntatie is bij de ChristenUnie de laatste jaren alleen maar sterker geworden. Het CDA daarentegen is na drie jaar samen regeren de PvdA spuugzat. Het interview dat Balkenende rond Kerst aan Elsevier gaf laat zien dat hij de steven nu al begint te wenden richting VVD.
3. Kerks en vaag religieus
Een groot verschil tussen ChristenUnie en CDA is vooralsnog de plaats die de kerk en het christelijk geloof in beide partijen innemen. Welk deel van de CDA-Kamerfractie gaat nog regelmatig naar kerk? Waarschijnlijk minder dan de helft. Voor CU-leidslieden is het ondenkbaar dat zij ’s zondags níét in de kerk zouden zitten. Onder CDA’ers zijn er tallozen die niets meer kunnen met het leerstuk van verzoening door voldoening. Onder de CU-aanhang is iedereen ervan overtuigd dat Jezus de Weg, de Waarheid en het Leven is.
Dat verschil geeft ook een heel verschillende partijcultuur. Op CDA-congressen geen Schriftlezing en gebed, geen gezamenlijk psalmgezang. CU-bijeenkomsten staan bol van de geloofsuitingen.
Misschien is van alle verschillen het verschil in partijcultuur wel de grootste belemmering voor een fusie. Toen zo’n twaalf jaar geleden de contouren van de ChristenUnie zichtbaar werden, speculeerden sommigen over een mogelijk aanhaken van de SGP. Mensen die van beide partijen weleens een congres bezochten, wisten echter wel beter. Het psalmgezang op hele noten, aangeheven door mannen in donkere pakken, liet zich eenvoudigweg niet samenvoegen met gospelkoor en gitaarmuziek. Of men dat nu betreurde of niet.
