Vit niet de hele tijd op puber

De vraag schetst een probleem in de interactie tussen vader en dochter. Interactieproblemen met pubers zullen menig ouder niet vreemd voorkomen.

De puberteit is een leeftijdsfase waarin zich een aantal ontwikkelingen voltrekt, zoals de lichamelijke groei, de ontwikkeling van een eigen identiteit en verschuivingen in de relaties.

De puberteit wordt ook wel getypeerd als een losmakingsperiode. Het is de overgang van kind naar volwassene. De puberteit is een spannende leeftijdsfase. Pubers zijn op zoek naar hun eigen identiteit: wie ben ik? Gevoelens van twijfel en minderwaardigheid kunnen een rol gaan spelen. Dat maakt de puber onzeker.

Hoe moeten ouders hiermee omgaan? De begeleiding en opvoeding van pubers vragen de inzet van beide ouders. Ouders dienen hun opvoedingsgedrag aan te passen aan de toenemende behoefte aan onafhankelijkheid en zelfredzaamheid. Dat betekent niet dat de pubers nu zelf de dienst uitmaken.

Juist tijdens deze periode van twijfel aan zichzelf ligt de persoonlijkheid van pubers onder vuur en hebben zij behoefte aan leiding, bemoediging, bevestiging en vooral aan respect. Het zelfvertrouwen en het zelfrespect van pubers zijn o zo kwetsbaar. Zij kunnen daarom heel onredelijk zijn. Ze voelen zich zeer snel aangevallen en dat kan voor ouders weer frustrerend zijn.

Karakters spelen hierbij een belangrijke rol. De ene puber kan meer van zijn vader dan van zijn moeder verdragen. Maar ouders kunnen ook van het ene kind meer hebben dan van het andere. Zij kunnen echter ook volledig voorbijgaan aan de behoeften van hun puber.

Open communicatie
Wanneer ouders alleen maar willen dat pubers naar hen luisteren, is het niet vreemd dat er problemen ontstaan. Er is dan geen sprake van een open en eerlijke communicatie. En die is juist onmisbaar in de omgang met en de opvoeding van de puber.

Het is goed wanneer ouders een reeks vragen over hun puber eerlijk beantwoorden: Hoe is onze relatie? Bieden we voldoende warmte? Vindt hij troost in het gezin? Is er respect voor zijn ideeën, zonder het altijd met hem eens te zijn? Stimuleren wij zijn zelfredzaamheid? Voelt hij zich gesteund in zijn beroepskeuze? Houden we van de puber zoals hij is?

In de opvoeding zijn er altijd twee belangrijke partijen: ouders en kinderen. Bij de beoordeling van de opvoeding moet dus ook naar de gedragingen van beide partijen worden gekeken. Ongewenst gedrag van de puber kan het gevolg zijn van een verkeerde opvoeding. Ouders moeten dus ook hun eigen houding onder de loep nemen en hier eventueel verandering in aan brengen.

Wanneer ouders erkennen dat ze mogelijk zelf onderdeel van het probleem zijn, kunnen zij werken aan een oplossing van het probleem. Die oplossing komt er niet als zij zich aan deze verantwoordelijkheid onttrekken.

Een van de meest voorkomende fouten van ouders is dat ze in een woordenstrijd met hun pubers verwikkeld raken. Zo’n woordenstrijd is vaak uitputtend en levert geen enkel voordeel op. Het is van belang het kind niet doorlopend te confronteren met dreigementen of vernederende beschuldigingen. En vooral: probeer niet de hele tijd op het kind te vitten. Pubers vinden het vreselijk als hun vader of moeder hen negatief bekritiseert.

Vertrouwensrelatie
Dat betekent niet dat ouders niet corrigerend moeten optreden als dit nodig is. Ze dienen echt betrokken te zijn op het leven van hun kind. Ze moeten betrouwbaar zijn, voorspelbaar in hun gedrag, waardering uitspreken naar hun kind, het liefhebben en veiligheid bieden en daarbij hun gezag handhaven. Zo kan er een vertrouwensrelatie ontstaan. De puber voelt dat hij er mag zijn en dat de ouders blij met hem zijn.

Hoe meer ondersteuning de moeder van de vader ondervindt, en de vader van de moeder, des te beter zijn ze in staat hun opvoeding aan te passen aan de behoefte van hun kind op weg naar de volwassenheid. Ouders met veel onderlinge conflicten hebben ook vaak meer problemen met hun kinderen.

De ondersteuning die ouders van elkaar ervaren is van groot belang. Kinderen merken het wanneer ouders respect voor elkaar hebben. Dit voorleven heeft meer invloed op de puber dan woorden. Pubers zien dingen scherp. Ouders moeten elkaar aanvullen en niet afvallen. De manier waarop de ouders over elkaar denken heeft gevolgen voor de manier waarop kinderen tegen hun vader en moeder aankijken. Een verstoorde ouderrelatie kan de grondslag vormen voor problemen met de puber.

Vader en dochter
Tot slot nog iets over de relatie vaders en dochters. Vaders spelen een belangrijke rol in het leven van hun dochters. Hoe ziet de dochter haar vader en de vader zijn dochter? Ziet ze haar vader als iemand die respect verdient, als iemand die doet wat hij zegt, dan zal ze een man zoeken die hem evenaart.

Wanneer een vader zijn dochter waardevol en vrouwelijk vindt, zal ze geneigd zijn zichzelf zo te zien. Maar als de vader alleen maar negatief is ten opzichte van zijn dochter, bestaat het gevaar dat ze tot in haar volwassenheid identiteitsproblemen heeft. Uit onderzoek is gebleken dat de bereidheid van een vrouw om de liefdevolle leiding van haar man te accepteren in belangrijke mate wordt beïnvloed door haar beeld van het vaderlijk gezag.

Deze neiging is echter niet absoluut. Individuele verschillen kunnen altijd uitzonderingen en tegenstellingen teweegbrengen. Duidelijk is wel dat vaders door hun hele doen en laten een belangrijke rol spelen in het leven van hun dochters.

Tips

Praat met de puber over wat hem bezighoudt en toon interesse.

Laat betrokkenheid merken. Noteer belangrijke dingen voor de puber (een belangrijke toets, een wedstrijd) in de agenda of op de kalender. Stuur een sms’je.

Betrek de puber ook bij leefwereld van de ouders.

Onderneem samen iets wat beiden leuk vinden.

Wees beschikbaar en reserveer tijd.

Laat de puber merken dat hij waardevol is.

Drs. Keus is oud-docente pedagogiek aan hogeschool Driestar educatief, echtgenote en moeder van drie volwassen kinderen.