Verweer zonder aanval

De enorme stijging van het aantal mensen met een allergie in de afgelopen decennia is wel omschreven als een ”allergie-explosie”. Vooral de milde vormen van allergie zijn in opmars. Het aantal ernstige gevallen, zoals van pinda-allergie, bleef echter gelijk. „Van een beetje pinda kunnen die mensen al in shock raken. Daaraan overlijden een à twee mensen per jaar”, zegt Huub Savelkoul, hoogleraar Celbiologie en Immunologie aan Wageningen Universiteit.

Erfelijke aanleg speelt een rol bij het ontwikkelen van allergie. „De aandoening komt vaak in families voor.” Toch speelt erfelijkheid met 30 procent maar een bijrol; omgevingsfactoren leveren met 70 procent de belangrijkste bijdrage. Dit kunnen veel verschillende dingen zijn en de invloed van al die factoren afzonderlijk is nog lang niet duidelijk.

„Iemand die een westerse leefstijl aanneemt -wat dat dan ook moge zijn-, krijgt daarmee ook een grote kans op allergie”, denkt Savelkoul. Dit is duidelijk gebleken in Oost-Europa na de val van het communisme. „De leefomstandigheden waren daar toen duidelijk slechter dan hier in West-Europa, maar er kwam veel minder astma voor. Tien jaar later -in 2000- was er geen verschil meer. Een flinke toename van allergie dus.”

Die trend baart de Europese Commissie nu zorgen, want dezelfde stijging is te verwachten in landen die tot de Europese Unie toetreden. „Vorig jaar is de EU met 100 miljoen mensen uitgebreid en die nemen versneld onze westerse leefstijl aan. Je kunt erop wachten dat daar ook steeds meer allergieën komen. Daarom vindt de Europese Commissie dat er onderzoek naar gedaan moet worden. In Wageningen hebben wij daar subsidie voor gekregen.”

Koemelk
Bij allergie herkent het afweersysteem onschuldige stoffen als gevaarlijk en gaat daartegen in verweer. Deze afweerreactie is aan de orde bij hooikoorts, eczeem, astma en voedselallergie. In de afgelopen 25 jaar zijn vooral eczeem en hooikoorts sterk toegenomen, astma veel minder. „We denken dat voedselallergie helemaal niet is toegenomen, maar daar zijn eigenlijk geen goede gegevens over.”

De verschillende vormen van allergie ontstaan over het algemeen rond een bepaalde leeftijd. Soms is de aandoening blijvend, soms verdwijnt deze na verloop van tijd. Voedselallergie voor koemelk of ei krijgt iemand meestal als baby, bij het opgroeien verdwijnt de allergie weer. Deze vorm uit zich als eczeem. Kinderen krijgen vanaf een jaar of zes ademhalingsklachten en astma. Hooikoorts ontwikkelt zich vaak in de pubertijd. Die tieners hebben meestal als baby eczeem gehad. „Het lichaam van mensen die verschillende van deze allergievormen krijgen, is snel overgevoelig. De prikkel die de allergie opwekt, hoeft hierbij niet altijd dezelfde te zijn.”

Bij een andere vorm van allergie, die vaak op latere leeftijd ontstaat, maakt een persoon antistoffen tegen bijvoorbeeld berkenpollen. Die antistoffen herkennen vaak niet alleen de pollen, maar ook appel, kers en wortel. „Veel mensen zijn overgevoelig voor appels. De meesten weten dat niet. Ze vinden appels gewoon niet lekker en laten die vanzelf al liggen.”

Tegenwoordig verschijnen er steeds meer studies en publicaties die stellen dat allergie stabiliseert of zelfs afneemt. Savelkoul vindt die conclusies „erg voorbarig.” Hij zoekt de verklaring voor deze berichten in een verminderde toename van het aantal hooikoortspatiënten. „Dat is de grootste groep en als die minder snel toeneemt, vlakt de hele toename af.”

Wormen
Door de jaren heen zijn verschillende theorieën ontwikkeld om de stijging van allergische aandoeningen te verklaren. In eerste instantie dachten onderzoekers dat luchtvervuiling meer astma zou veroorzaken. Die relatie hebben ze echter nooit kunnen bevestigen.

Daarna kwam de voeding aan bod. „Vooral vanaf de jaren zestig is onze voeding veranderd. Die bevat nu allerlei toevoegingen en ondergaat bewerkingen, zoals verhitting en bestraling. Wetenschappers dachten lange tijd dat deze veranderingen allergie veroorzaakten.”

Op dit moment is de hygiënehypothese populair. De gedachte is dat kleine kinderen die in een te schone omgeving opgroeien een grotere kans hebben op allergie. „Het immuunsysteem heeft dan te weinig te doen en gaat zich uit verveling richten op onschuldige stoffen”, legt Savelkoul uit. Kinderen die opgroeien onder omstandigheden waarbij het afweersysteem goed bezig wordt gehouden, hebben minder vaak last van allergie. Als voorbeeld noemt hij kinderen die opgroeien op een boerderij of veel op een crèche zijn en daar in aanraking komen met allerlei ziektekiemen.

„Als het werkelijk zo is, dat kinderen om deze reden allergie krijgen, zou je ze een infectie moeten geven die onschuldig is, maar het immuunsysteem wel bezighoudt, zodat het heel krachtig wordt.”

In de Verenigde Staten is behandeling met spoelwormen in trek. Die beestjes zuigen zich vast in de darmwand en veroorzaken daar een goedaardige infectie. Savelkoul: „Tot de jaren ’60 waren wormen heel normaal in westerse landen. Nu komt dat niet meer voor. Met het verdwijnen van die worminfecties zijn allergieën toegenomen, maar of die twee nu iets met elkaar te maken hebben?”

Savelkoul ziet meer in besmetting met bacteriën die vooral in de grond voorkomen. „Het is misschien goed om baby’tjes gewoon over het gazon te laten kruipen en via het mondje de wereld te laten ontdekken. Die bacteriën prikkelen namelijk wel het immuunsysteem, maar je wordt er niet ziek van.”

Fietsen
Er lijkt ook een relatie te bestaan tussen allergie en de darmflora. De afgelopen dertig tot veertig jaar is de darmflora geweldig veranderd. Met name de melkzuurbacteriën -ook wel probiotica genoemd- zijn sterk afgenomen. „Enkele daarvan zitten in producten als Yakult en Vifit. Het blijkt dat ze allergie kunnen remmen.”

Veel onderzoek richt zich op die invloed van de darmflora. „Want die kun je een beetje beïnvloeden.” Zo gaven Finse wetenschappers melkzuurbacteriën aan moeders in het laatste trimester van de zwangerschap. Na de geboorte kreeg de baby deze nog een halfjaar. „Deze kinderen kregen later minder allergie.”

Toch zijn de resultaten van vakgroepen die het Finse onderzoek herhalen niet eenduidig. „Soms ziet men heel sterk effect, soms helemaal niet.”

Welke invloeden vanuit de omgeving ervoor zorgen dat je allergie krijgt, is moeilijk te zeggen. „Roken speelt een rol. Daar zijn we vrij zeker van. Maar moet je ook meer bewegen? En dan niet een uurtje per week voetballen, maar gewoon elke dag op de fiets naar school. Naast een betere conditie krijg je daar ook een goed werkend immuunsysteem van. En dat zou de kans op dit soort ziektes kunnen verkleinen.”

Kijk voor meer informatie op: www.allergie.wur.nl ; http://www.refdag.nl/artikel/1231047/Kind+erft+darmflora+van+moeder.html