Venus geeft haar geheimen niet zomaar prijs. Een dik wolkendek onttrekt het oppervlak permanent aan het oog. Landers die voet aan de grond kregen, gaven vaak binnen het halfuur de geest. Portret van een heetgebakerde dame.
De tweede planeet in het zonnestelsel lijkt op het eerste gezicht een tweelingzus van de aarde. Venus, een van de vier terrestrische of aardachtige planeten, heeft ongeveer dezelfde grootte, massa en samenstelling –een vast oppervlak waar je op zou kunnen lopen– en een atmosfeer met wind en wolken.
Daarmee houden de overeenkomsten wel zo’n beetje op. Missies naar deze ‘zusterplaneet’ maakten in de loop van de vorige eeuw duidelijk dat aarde en Venus meer van elkaar verschillen dan astronomen voor mogelijk hielden.
Venus, genoemd naar de Romeinse godin van de liefde, is na de zon en de maan het helderste object aan de hemel. Afhankelijk van de positie ten opzichte van de zon en de aarde is ze voor zonsopkomst zichtbaar als de Morgenster of na zonsondergang als de Avondster.
Ze dankt haar schittering aan de nevelen waarin ze is gehuld. Een kilometers dik wolkendek omringt de planeet en weerkaatst het zonlicht voor 80 procent. De aarde zou onder zulke omstandigheden in een ijsklomp veranderen.
Op Venus heerst echter een overweldigende hitte. Dit komt doordat de dampkring rond de planeet bijna volledig –voor 96,5 procent– uit kooldioxide bestaat. Dit zorgt voor een zwaar uit de hand gelopen broeikaseffect: de ongeveer 10 procent zonnewarmte die hier doorheen dringt, kan niet meer weg uit de lagere lagen van de atmosfeer. De temperatuur aan het oppervlak stijgt daardoor tot 465 graden Celsius.
Net als in een snelkookpan neemt hierdoor niet alleen de temperatuur toe, maar ook de druk. Aan het oppervlak van Venus is de kracht van 90 bar –een druk die op aarde heerst op 900 meter onder de zeespiegel– verpletterend. De eerste Russische verkenner die in 1970 op de planeet landt, Venera 7, bezwijkt na 23 minuten onder de hitte en de druk. Latere landers kunnen de extreme omstandigheden hooguit een uur weerstaan.
Verkenningstochten
Bestaan de wolken op aarde uit waterdamp, die van Venus bevatten giftige zwaveldruppeltjes. Ze wervelen op 60 kilometer hoogte door de atmosfeer met snelheden tot 360 kilometer per uur; sneller dan de zwaarste orkaan op aarde. Met afnemende hoogte neemt ook de snelheid af. Aan het oppervlak waait nog slechts een zacht briesje.
Als dichtstbijzijnde buurplaneet –de weg naar Mars is twee keer zo lang– is Venus in de tweede helft van de twintigste eeuw een interessant onderzoeksobject voor astronomen. Begin jaren zestig bereiken de eerste Russische en Amerikaanse sondes de tweelingzus en doen de eerste metingen aan haar atmosfeer.
Al snel realiseren onderzoekers zich echter dat Venus niet een tweede aarde is, maar een totaal andere, onbewoonbare wereld. Ze sturen een hele vloot aan ruimtevaartuigen op verkenningstocht naar de buurplaneet. De dichte nevels en de extreme omstandigheden maken het de missies echter niet gemakkelijk.
Veel satellieten gaan verloren, de sondes begeven het tijdens de afdaling door de dampkring of terwijl ze gegevens verzamelen over de bodemgesteldheid. Jarenlang blijft het een raadsel wat er onder het dikke wolkendek van Venus schuilgaat. Toch moet ook deze mysterieuze dame stukje bij beetje haar geheimen prijsgeven. Zodra satellieten radarapparatuur meekrijgen, kunnen wetenschappers voor het eerst een blik werpen op het oppervlak van de planeet.
Inmiddels is duidelijk dat het landschap voor een belangrijk deel is gevormd door vulkanisme en andere geologische activiteit. Lavastromen strekken zich soms uit over honderden kilometers. Op aarde is geologische activiteit gekoppeld aan de beweging van tektonische platen. Het lijkt er echter op dat het Venusoppervlak uit een enkele plaat bestaat. Of ze een dikke of een dunne korst heeft, is niet duidelijk. Ook weet niemand of er vandaag de dag nog actieve vulkanen voorkomen op Venus.
Ook het ontbreken van een magnetisch veld roept vragen op. Is de kern gestold of heeft de planeet wel degelijk een vloeibaar binnenste, maar draait hij te langzaam om een dynamo-effect op te wekken?
De trage beweging maakt de tijdrekening van Venus wat ingewikkeld. Een jaar duurt er namelijk korter dan een dag. In 225 dagen maakt ze een rondje om de zon, terwijl ze in 243 aardse dagen één keer om haar as draait.
Wanneer een dag echter wordt gedefinieerd als de periode tussen twee zonsopkomsten duurt het jaar weer langer. Volgens aardse tijdrekening komt de vurige bol elke 117 dagen op. In het westen, wel te verstaan. Want Venus draait met de klok mee, terwijl de andere planeten allemaal tegen de klok in draaien.
Ondanks alle mysteries die er nog rond de stralende planeet bestaan, is één ding helder: de hoge druk, de kooldioxidelucht, de zwavelzuurwolken en de hoge temperatuur op Venus maken elke vorm van leven –zoals wij dat op aarde kennen– onmogelijk.
Venus (tussen haakjes gegevens van de aarde)
Diameter (equator): 12.104 km (12.756,2 km)
Dichtheid: 5,24 g/cm3 (5,52 g/cm3)
Omlooptijd om de zon: 225 dagen (365 dagen)
Rotatiesnel/daglengte: 243 dagen/117 dagen (1 dag/24 uur)
Gem. afstand tot de zon: 108 miljoen km (150 miljoen km)
Baansnelheid: 35,02 (29,78 km/sec.)
Aantal manen: 0 (1)
Massa t.o.v. de aarde: 0,815 (5,97 x 10(24) kg)
Volume t.o.v. de aarde: 0,857 (108,32 x 10(10) km(3))
