27-05-2008 13:27
| gewijzigd 27-05-2008 13:23
| Anca Boon
De twintigste eeuw is nog jong als Charles Francis Richter in april 1900 wordt geboren op een boerderij in het Amerikaanse Hamilton, Ohio. Na de scheiding van zijn ouders verhuist hij in 1909 met zijn moeder en grootvader naar Los Angeles. Daar gaat hij naar een preparatory school, een soort middelbare school, die verbonden is aan de University of Southern California. Vervolgens studeert hij natuurkunde aan Stanford University.
Na het behalen van zijn diploma in 1920 doet hij promotieonderzoek in de theoretische natuurkunde aan het prestigieuze California Institute of Technology (Caltech). Zodra hij in 1928 de doctorstitel behaalt, krijgt hij een baan aangeboden als assistent-onderzoeker bij het pas opgerichte Seismological Laboratory in Pasadena. In datzelfde jaar treedt hij in het huwelijk met Lillian Brand uit Los Angeles. Zijn hele carrière, tot 1970, zal Richter bij het Seismological Laboratory blijven, waarvan een aantal decennia onder directeur Beno Gutenberg.
Begin jaren 30 werken wereldwijd verschillende onderzoeksgroepen aan een goede standaard voor het bepalen van de sterkte van een aardbeving. De beste methode op dat moment is een schaal die de Italiaanse priester en geoloog Giuseppe Mercalli in 1902 ontwikkelde. Hij classificeert aardbevingen van 1 tot 12 aan de hand van de uitwerking op gebouwen en de reactie van mensen. Zo vallen rammelende deuren en ramen in schaal 4, terwijl bij 10 veel bouwwerken instorten en mensen in paniek raken.
Wetenschappers kunnen hier echter niet goed mee uit de voeten, want de beoordeling is subjectief en sterk afhankelijk van de kwaliteit van de gebouwen op een bepaalde plaats en van het vraag of mensen eerder aardbevingen hebben meegemaakt.
Geen bovengrens
Richter baseert zijn schaal daarom op de absolute metingen van een seismograaf, een apparaat dat trillingen van de aardbodem nauwkeurig registreert. Hij houdt daarbij rekening met de afstand tot het epicentrum: de plaats op het aardoppervlak recht boven de kern -het hypocentrum- van de beving. Hij drukt de sterkte ervan uit in magnitudes, een eenheid die hij uit de astronomie leent en die daar de helderheid van sterren aangeeft.
Richter werkt met een logaritmische schaal, wat inhoudt dat een schok van magnitude 6 tien keer zo sterk is als een van 5, honderd keer zo sterk als een van 4 en duizend keer zo sterk als een van 3. Zo kan hij de talloze kleine trillingen in Californië goed onderscheiden van de minder frequente grote schokken. In principe heeft de schaal geen bovengrens, maar bevingen met een magnitude groter dan 10 zijn nog niet geregistreerd.
Al snel na de publicatie van de Richterschaal in 1935 is dit onder geologen de standaardmethode voor het bepalen van de intensiteit van een aardbeving. Toch is de benaming volgens velen niet juist. Collega Gutenberg levert namelijk ook een belangrijke bijdrage aan de ontwikkeling van de schaal. Hij past deze zo aan dat hij bruikbaar is voor bepalingen overal ter wereld, niet alleen in zuidelijk Californië. Het is daarom wellicht correcter om te spreken van de Gutenberg-Richterschaal.
Inmiddels is deze methode grotendeels verdrongen door andere systemen die de energie van met name zware aardbevingen nauwkeuriger berekenen. Toch wordt de sterkte in de media nog altijd weergegeven met een getal op de schaal van Richter.
Woonkamer
Het is de stellige overtuiging van de aardwetenschapper Richter dat menselijke slachtoffers en materiële schade als gevolg van een aardbeving veelal te voorkomen zijn; door training van de bevolking en door goede bouwvoorschriften. Hij beseft -en elke geoloog weet dat-: het zijn de gebouwen die doden, niet de aardbevingen.
Daarom dringt hij er in de jaren 60 bij het stadsbestuur van Los Angeles op aan alle overbodige ornamenten en kroonlijsten van gevels te verwijderen. Wanneer de stad vervolgens in februari 1971 door een grote aardbeving wordt getroffen, ziet men Richter dan ook als de man aan wie veel mensen hun leven hebben te danken.
Het boek dat hij in 1958 publiceert, ”Elementary Seismology”, beschouwen vakgenoten wel als zijn belangrijkste wetenschappelijke nalatenschap, want tijdens zijn carrière publiceert Richter niet veel artikelen. Volgens collega’s schrijft hij in het veelzijdige werk alles neer wat hij weet: van de geologische aspecten van een aardbeving tot het verzekeren van de schade en schokbestendig bouwen.
De man lijkt helemaal in zijn werk op te gaan. Eindeloos kan hij erover uitwijden, hij staat de pers op elk moment van de dag of de nacht te woord en installeert zelfs een seismograaf in zijn eigen woonkamer om geen trilling te hoeven missen. Als een aantal labonderzoekers van Caltech bij zijn afscheidsfeestje een parodie op de aardbevingsschaal ten gehore brengen, wordt hij furieus. Zijn werk is niet iets om grappen over te maken.
Na zijn pensionering start Richter een adviesbureau dat de aardbevingsbestendigheid van gebouwen in Los Angeles evalueert. Zijn vrouw Lillian sterft in 1972. Richter overlijdt in 1985 in Pasadena aan een hartaanval.
Naam: Charles Francis Richter
Geboortedatum: 26 april 1900
Sterfdatum: 30 september 1985
Nationaliteit: Amerikaans
Vernoeming: schaal van Richter
