Vrouwen kampen vaak jaren met vaginale verzakking voor ze ermee naar een arts gaan. Ze hopen dat de klachten vanzelf minder worden of denken dat er niets aan te doen is. De belangrijkste reden is echter schaamte, meent gynaecoloog Jan-Paul Roovers.
De klachten die ontstaan als gevolg van vaginale verzakking bespreek je nu niet bepaald op een verjaardagsfeestje of een theevisite: incontinentie, obstipatie, seksuele problemen. „Er rust een groot taboe op”, weet Roovers uit de praktijk. Sinds begin dit jaar is hij medisch directeur van Alant Vrouw, een centrum in Amsterdam dat zich richt op bekkenbodemklachten.
Boven de veertig heeft naar schatting 40 procent van de vrouwen een verzwakte vaginawand. Zo’n 10 procent heeft daar ook echt last van.
Het steunweefsel in de vaginawand verslapt –als een uitgerekt elastiek– door een combinatie van factoren: aanleg, zwangerschap (met name het eerste kind) en veroudering. Na de menopauze vermindert de doorbloeding van het weefsel, wat de problemen vaak verergert. Ook overmatige belasting van de bekkenbodemspieren verhoogt het risico. Dit is het geval bij overgewicht, chronische obstipatie en zwaar lichamelijk werk.
Een kenmerkend symptoom bij verzakking is het gevoel een bal tussen de benen te hebben. „Het is een zwaar, vermoeid gevoel. Als ik een vrouw hiernaar vraag en ze herkent dit niet, dan heeft ze waarschijnlijk geen verzakking”, aldus Roovers.
In het bekkenbodemgebied komen drie organen samen: de plasbuis, de vagina en de anus. De functies van die drie kunnen alle ontregeld raken bij een verzakking (zie kader).
Levensfase
Dat vrouwen al tientallen jaren met klachten rondlopen voordat ze bij een gynaecoloog terechtkomen, is eerder regel dan uitzondering, weet Roovers. „Een belangrijke reden is schaamte. Uit verschillende studies blijkt bijvoorbeeld dat bij incontinentie maar een op de vier mensen hulp zoekt.”
Een andere factor is de levensfase waarin de klachten ontstaan. „Vaak betreft het jonge vrouwen die net zijn bevallen. Zoiets komt dan gewoon niet goed uit. Ze doen wat oefeningen en hopen dat het daarmee beter wordt.”
Een ander punt dat de arts signaleert, is dat huisartsen niet altijd doorverwijzen omdat ze niet goed weten wat eraan gedaan kan worden. „Bij sommigen bestaat nog het beeld dat een operatie verwijdering van de baarmoeder inhoudt. Met de huidige technieken is dat eigenlijk niet meer aan de orde.”
Overleg
Bij verzakking zijn er verschillende behandelmogelijkheden. Welke aanpak in een bepaald geval de beste is, stelt Roovers vast in overleg met de diverse specialisten die de Amsterdamse kliniek in huis heeft: uroloog, bekkenfysiotherapeut, seksuoloog en incontinentieverpleegkundige. „We richten ons erop de kwaliteit van leven te verbeteren. Wanneer een vrouw geen klachten heeft, doen we niets.”
Over het gebruik van een vaginale ring (pessarium) is Roovers niet onverdeeld enthousiast. „Die zit er altijd in, waardoor het nodig is elke drie maanden te controleren op wondjes.” Doordat het steunweefsel verder uitrekt, is er na verloop van tijd een steeds grotere ring nodig. „Dan ontstaat het probleem dat de ene ring eruit valt, terwijl een grotere pijn doet.”
Een pessarium kan wel een hulpmiddel zijn om vast te stellen wat er precies aan de hand is. „Iemand kan veel klachten hebben, terwijl er nauwelijks sprake is van verzakking.” Helpt de vaginale ring, dan is een operatie zinvol. Vermindert hij de problemen niet, dan moet de oorzaak in andere factoren worden gezocht. „Rugklachten kunnen dan bijvoorbeeld het gevolg zijn van een hernia.”
Een operatie heeft in ruim 95 procent van de gevallen via de schede plaats, of anders via de buik met een sleutelgatoperatie. De arts verstevigt daarbij de voor- of achterwand van de vagina of hangt de baarmoeder op aan stevige structuren in het kleine bekken.
Wanneer de verzakking samenhangt met een verkeerd gebruik van de bekkenbodemspieren adviseert de specialist een operatie te combineren met fysiotherapie. De patiënt leert dan de spieren op de juiste momenten aan te spannen en te ontspannen.
Matje
Aangezien een operatie de kwaliteit van het steunweefsel niet verbetert, bestaat de kans dat de verzakking na verloop van tijd terugkomt. „Bij een op de drie is hier sprake van; 10 procent van de patiënten gaat na een paar jaar opnieuw onder het mes.”
De gynaecoloog benadrukt dat een tweede of derde ingreep zeker nog zin heeft. „Sommigen denken wanneer de problemen zich opnieuw voordoen: laat maar. Inmiddels beschikken we echter over goede oplossingen, zoals kunststof matjes om het slechte steunweefsel van de patiënt te verstevigen.”
Was een vrouw eerder na operatie via de buik weken uit de running, met de methode via de schede volstaat een dagbehandeling en het herstel verloopt veel sneller. Wel is het belangrijk dat de vrouw daarna rust neemt, zodat het weefsel kan herstellen: zes weken niet zwaar tillen. „Het is voor moeders met kleine kinderen lastig om zich daaraan te houden.”
Een belangrijk criterium om te opereren, is voor de gynaecoloog dat de persoon in het dagelijks leven hinder ondervindt van de verzakking. „Ik vraag daarom wel: Wat zou je weer willen kunnen? Als ik te horen krijg: „Ik laat er niets om”, dan wegen de nadelen niet op tegen de voordelen.” Een van de complicaties die kunnen optreden, is bijvoorbeeld dat iemand incontinent raakt. „We kunnen wel steeds beter inschatten bij wie dat risico bestaat en dan maatregelen nemen om dit te voorkomen.”
De gynaecoloog merkt geregeld dat vrouwen al zo lang rondliepen met de klachten dat ze niet meer wisten hoe het leven was voor de problemen ontstonden. „Een verzakking ontstaat langzaam. Het wordt elke dag een beetje erger. Na een operatie hoor ik vaak: Ik heb nu veel meer energie.”
alantvrouw.nl voor meer informatie.
Diverse problemen in bekkenbodemgebied
Vaginale verzakking ontstaat wanneer het steunweefsel van de vagina verslapt. De blaas, de baarmoeder en de endeldarm kunnen dan van hun plaats raken. Wanneer de blaas is verzakt, ontstaat een uitpuiling in de vorm van een ronde bol aan de voorkant van de schede. Bij een verzakking van de endeldarm ontstaat zo’n uitstulping aan de achterkant. Wanneer de baarmoeder verzakt is, ziet of voelt de vrouw vaak de baarmoedermond bij de ingang van de vagina. Het komt regelmatig voor dat verschillende organen tegelijkertijd van hun plaats raken. Naar schatting tussen de 800.000 en de 1 miljoen Nederlandse vrouwen kampen met deze aandoening.
Wanneer er problemen zijn rond de urinewegen raakt iemand meestal in meerdere of in mindere mate incontinent. Het tegenovergestelde kan echter ook voorkomen: een vrouw kan de blaas niet goed meer leegplassen. Dit restje vormt een voedingsbodem voor bacteriën, met als gevolg een terugkerende blaasontsteking.
Wanneer het deel rond de endeldarm verzakt, kunnen dezelfde problemen zich voordoen: het ophouden van de ontlasting wordt moeilijk of het wordt juist lastig de darm te legen. Soms bestaat ook een gevoel van loze aandrang.
Wanneer de problemen zich rond de vagina voordoen, kan dit gevolgen hebben voor het seksueel functioneren. Doordat de vrouw minder voelt of doordat het niet meer past. Een verzakking heeft overigens geen gevolgen voor de vruchtbaarheid. Het vormt dus geen belemmering om zwanger te raken en iemand kan er gewoon mee bevallen.
