”Leiden ontzet”. Zo is de cd aangekondigd waarop Theo Visser het De Swart/Van Hagerbeerorgel in de Hooglandse Kerk te Leiden tot klinken brengt. Dit instrument overleefde ten tijde van Leidens ontzet (1574) ternauwernood de beeldenstorm.
Jan Quintus Zwart heeft met zijn nieuwe label Tulip Records dit bijzondere Leidse orgel opnieuw ’ontzet’.
Orgelbouwer Jürgen Ahrend zette in 1980 dit instrument opnieuw op de kaart. Zwart geeft de titularis van de Hooglandse Kerk, Theo Visser, gelegenheid het instrument op zijn nieuwe label te presenteren. Zwart streeft er met zijn nieuwe kwaliteitslabel naar een staalkaart van het Nederlandse orgellandschap neer te zetten. Nederlandse organisten wil hij op hun eigen orgel aan het woord laten.
Daarbij houdt Zwart wel zelf de vinger aan de pols. Geen Guilmant uit dit De Swart/Van Hagerbeer/Van Assendelft/Duyschot- en Ahrendpijpwerk, zo laat hij weten. Mogelijk is dat voorbehouden aan het Henry Father Willisorgel uit 1892, waarover de Hooglandse Kerk mogelijk in 2010 zal beschikken.
Het is voor het eerst dat Theo Visser vanaf de zilveren schijf het orgelpubliek toespreekt. Dat doet hij voortreffelijk, met een programma van Spaanse, Engelse, Nederlandse en Zuid-Duitse componisten uit de periode 1543 tot 1712.
Die selectie is het instrument op het lijf geschreven. De Ensalada van Aguilera de Heredia en de Tiento van Arauxo laat Visser uit de pijpen spetteren en roffelen. De ”gayta” (doedelzak) van Aónimo is een knap stukje. Sweelinck, Bull, Blow, Byrd, Tomkins en Purcell hebben zeker ook rond 1600 in de Hooglandse Kerk geklonken. Psalm 24 van Anthoni van Noordt klinkt een beetje mat. Salamanca is een 20e-eeuwse toegift van de bekende Zwitserse organist Guy Bovet, geïnspireerd op allerhande volksmuziek, slaginstrumenten, fluiten en een flamencogitaar.
Kortom: een fantastische cd.
N.a.v. ”Leiden-NL - Hooglandse Kerk - Theo Visser”; Tuliprecords.nl (TURE 185001); € 18,50; bestellen: www.tuliprecords.nl.
A. M. Alblas
Muziek rond Thomaskirche
In april dit jaar was het wereldnieuws: Duitse muziekwetenschappers hadden een maand eerder in Halle een onbekende orgelcompositie van Johann Sebastian Bach gevonden. In de nalatenschap van de Leipziger Thomascantor Wilhelm Rust (1822-1892) trof men Bachs orgelfantasie over het koraal ”Wo Gott, der Herr nicht bei uns hält” aan. Het bleek te gaan om een vroege compositie van Bach, die hij waarschijnlijk vóór z’n 25e schreef. Het werk sluit qua stijl dan ook aan bij Noord-Duitse orgelmeesters als Buxtehude, Reincken en Bruhns.
De huidige Leipziger Thomasorganist, Ulrich Böhme, heeft Bachs fantasie (die het BWV-nummer 1128 heeft gekregen) nu als eerste op cd vastgelegd. Samen met drie andere koraalfantasieën van Bach die in eenzelfde Buxtehudestijl zijn geschreven -BWV 720 (”Ein feste Burg”), 718 (”Christ lag in Todesbanden”) en 739 (”Wie schön leuchtet der Morgenstern”)- vormt het werk het hart van deze prachtige cd. Böhme bespeelt op een doorzichtige, geestdriftige manier het heldere Bachorgel dat Gerald Woehl in 2000 voor de Thomaskirche bouwde.
Om de vondst in perspectief te plaatsen, zijn ook composities van andere Thomasmusici opgenomen. ”Wo Gott, der Herr” klinkt in een orgelbewerking van de 16e-eeuwer Elias Nicolaus Ammerbach. Hetzelfde koraal komt terug in het Geistliches Konzert van Johann Hermann Schein (1586-1630), uitgevoerd door het Thomanerchor Leipzig onder leiding van Georg Christoph Biller.
Genoemde Wilhelm Rust is vertegenwoordigd met een koormotet (”Aus der Tiefe”) en een orgelfantasie (”Herr Jesu Christ, Dich zu uns wend”).
Tot slot klinkt weer Bach, nu diens cantate over ”Wo Gott, der Herr” (BWV 178). Daarin komt het lied van Justus Jonas (1493-1555), vriend van Luther en reformator van Halle, helemaal aan bod: een vertolking van Psalm 124. Een heerlijke compositie, uitgevoerd door genoemd koor, topsolisten en het Leipziger Gewandhausorchester.
De cd vormt een mooie kennismaking met een paar eeuwen Thomasmuziek. En met een prachtig tamelijk onbekend Duits lied.
N.a.v. ”Johann Sebastian Bach - Wo Gott der Herr nicht bei uns hält - Ulrich Böhme, Bachorgel Thomaskirche Leipzig”; Rondeau Production (ROP6023); € 15,95; bestellen: www.rondeau.de.
Jaco van der Knijff
