04-04-2008 10:39
| Drs. Sarina Brons-van der Wekken
Vraag: Wij hebben het vermoeden dat onze zoon, net 3 jaar, hoogbegaafd is. Via het consultatiebureau is hij onlangs getest door een orthopedagoog. Die constateerde dat hij emotioneel en verstandelijk zijn leeftijdsgenoten ver vooruit is. Het consultatiebureau raadt ons de peuterspeelzaal aan. Wij houden hem liever thuis totdat hij naar school gaat. Is dit verstandig?
Ieder kind is uniek en apart. Toch zijn sommige kinderen bijzonder omdat ze sterk afwijken van het gemiddelde.
Het lijkt me goed als ouders zo nuchter en ontspannen mogelijk omgaan met bijzondere gaven van hun kind. Daarmee bedoel ik dat ze hun kind niet moeten beschouwen als een uitzonderlijk geval. In de eerste plaats is hun kind gewoon een kind. Een kind dat net als alle kinderen door God is geschapen, met eigen gaven en talenten. Heeft hij een uitstekend verstand? Prima, dat kan zo zijn. Een ander kind heeft weer andere talenten, al vallen ze misschien niet zo op.
Een kind met een bovengemiddelde intelligentie roept vragen op. Wat is verstandig als het gaat om het aanbieden van leerstof? Zo’n kind is vaak leergierig en wil het naadje van de kous weten. Hij denkt dieper na en verwerft gemakkelijk allerlei informatie, waardoor hij steeds verder dreigt voor te lopen op leeftijdsgenootjes.
Voordat hij op school leesonderwijs krijgt, leert een slim kind zichzelf vaak al spelenderwijs lezen. Die buitengewone aanleg kan ouders voor moeilijke keuzes stellen, zeker als het normale schoolpatroon niet zou passen.
Ontspannen houding
Een ontspannen houding is belangrijk. In de eerste plaats voor de ouders zelf, omdat er gemakkelijk een afstand ontstaat ten opzichte van anderen. Het is voor andere ouders niet plezierig als ze horen: „Kijk, onze zoon is heel goed; beter dan andere kinderen.” Het wordt hun niet in dank afgenomen als ouders zelf de aandacht vestigen op de hoogbegaafdheid van hun kind. Deze ouders schrijven dat ze kort na de geboorte al het vermoeden hadden van hoogbegaafdheid. Dat is wel erg vroeg.
Hoe moeten vader en moeders het onderwerp dan wel ter sprake brengen? Buitengewone begaafdheid hoeft natuurlijk niet helemaal onder tafel te worden geschoven. Bescheidenheid lijkt geboden. Start vanuit de grondhouding dat elk kind er mag zijn en een eigen plaatsje heeft op de wereld. Vanuit dit oogpunt zou ik zelf niet zo snel het etiket ”hoogbegaafd” gebruiken. Liever spreek ik over een kind dat gewoon slimmer is dan anderen. Het is zeker niet het enige.
Die ontspannen houding is ook belangrijk voor het kind zelf. Als hij op een voetstuk wordt geplaatst, gaat hij zichzelf als een bijzonder geval zien. Daarmee plaatst hij zich bijna per definitie buiten de groep.
Dat is uiteraard zeer ongewenst, want elk kind heeft sociale contacten nodig. Een kind hoeft niet veel vrienden te hebben, maar hij moet op school wel kunnen spelen met andere kinderen om zich gewaardeerd te weten. Ook moet hij leren om te midden van anderen te functioneren.
Met kop en schouders
Op den duur merkt een kind natuurlijk best dat het met kop en schouders boven anderen uitsteekt. Ouders mogen hun kind voor zijn prestaties prijzen. Maar ze moeten ook erop letten dat hun kind niet verwaand wordt en naast z’n schoenen gaat lopen.
Een ander kan er niets aan doen dat hij niet zo goed kan leren, maar de hoogbegaafde moet net als iedereen zijn best doen. „Dan kan een 10 voor jou dus net zo goed zijn als een 6 voor een ander. Je mag er God voor danken dat jij goede hersenen hebt gekregen, maar je mag niet denken dat je daarom beter bent dan die ander. Je hebt je talenten toch ook maar gekregen.”
Regelmatig uitleg geven is van belang voor een jong hoogbegaafd kind. „Jij kunt dit inderdaad allang. Maar er zijn kinderen die dit nog niet begrijpen. Dat is helemaal niet erg. Er zijn ook dingen die jij nog niet kunt en anderen wel.” Noem dan iets als fietsen op de driewieler, zelf opruimen, zelf aankleden of het delen van speelgoed.
Ook is het belangrijk om zo normaal mogelijk met hoogbegaafdheid om te gaan. Een buitengewoon begaafd kind moet intellectueel voldoende stof voor zijn kiezen krijgen. Maar stimuleer het ook op andere terreinen. Laat het bijvoorbeeld in de keuken meehelpen met koekjes bakken, laat het een sport doen of geef muziekles, als dat financieel haalbaar is. Er zijn meer terreinen waarop een kind zich kan ontwikkelen.
De ouders hebben, zo blijkt uit hun brief, al gesprekken gehad met de toekomstige leerkracht. Inderdaad is de school het juiste adres om samen met de ouders een plan van aanpak te maken: bijvoorbeeld extra lesstof aanbieden of een klas overslaan. Uiteraard weegt mee hoe het kind zich emotioneel en sociaal ontwikkelt. Meestal gaat dit niet gelijk op met de intellectuele ontwikkeling. Of school en ouders kiezen voor versnellen of voor verbreden hangt af van het individuele kind.
Speelprikkels
Bij de beslissing of een peuterspeelzaal wenselijk is of niet, weegt mee of er thuis een gevarieerd aanbod van speelprikkels is. Een peuterspeelzaal verbreedt de smalle leefwereld van thuis en schept de mogelijkheid nieuwe dingen te leren. Dit kan een goede aanloop zijn naar de schoolperiode.
Verbreding van de leefwereld kan ook worden geregeld door onderlinge speelafspraken tijdens peuterspeelochtenden. Een prima initiatief! Kinderen tot ongeveer 2,5 jaar spelen vooral naast elkaar. Daarna ontstaat de behoefte een spel met een ander kind af te wisselen, zoals spelen in fantasiewerelden of achter elkaar aanrennen. Het is goed dat een kind van 3 jaar daarmee positieve ervaringen mee opdoet. Juist leeftijdsgenootjes kunnen een bron van plezier zijn.
De ouders geven aan dat hun kind het niet echt leuk vindt om met leeftijdsgenootjes om te gaan en dat hij graag bij mama thuis aanrommelt. Vanuit dat oogpunt bezien is het misschien verstandig om toch gebruik te maken van een peuterspeelzaal. Het kan de sociale ontwikkeling bevorderen. En daar moet bij bijzonder intelligente kinderen misschien nog wel meer aandacht voor zijn dan bij andere kinderen.
Sarina Brons-van der Wekken is psychologe en moeder van drie kinderen.
Tips
Beschouw elk kind als uniek en bijzonder.
Ga zo normaal mogelijk om met buitengewone gaven.
Bedenk dat andere ouders gevoelig zijn voor vergelijken.
Bespreek met deskundigen wat de beste aanpak is.
Onderneem creatieve activiteiten.
Stimuleer contacten met andere kinderen.
