In Nederlandse ziekenhuizen mogen patiënten vanaf acht uur voor de operatie geen vast voedsel meer innemen. Daarna mogen ze nog wel vloeistoffen zonder vaste deeltjes drinken, zoals koffie en thee. Vanaf 2 à 4 uur voor de geplande ingreep is het helemaal niet meer toegestaan om iets te nuttigen, zodat de maag helemaal leeg is als de patiënt onder het mes gaat.
Al sinds 1840 is het gebruikelijk om operatieklanten te laten vasten om te voorkomen dat ze tijdens en na de ingreep overgeven. Wanneer braaksel in de longen terechtkomt kan dat namelijk uitlopen op een longontsteking.
Het is beter voor mensen om tot twee uur voor een operatie speciale vloeibare voeding te blijven nuttigen dan om ze urenlang te laten vasten. Dat concludeert Danny van Hoorn uit zijn onderzoek bij ratten naar vasten en het herstel na een ingreep. Onlangs promoveerde hij hierop aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.
Doorlaatbaar
Een van de nadelige gevolgen van vasten is dat de darmen minder goed functioneren en schadelijke bacteriën gemakkelijker doorlaten. Wanneer deze de bloedbaan bereiken, kan dat leiden tot schade aan organen, zoals de lever en nieren. Van Hoorn: „Dit multiorgaanfalen is een complicatie die niet veel voorkomt, maar gezien de ernst van de aandoening wel serieus moet worden genomen.”
De kans op complicaties neemt toe naarmate de conditie van de patiënt slechter is en het afklemmen van slagaders tijdens een operatie langer duurt. Na verwijdering van de klem kan een orgaan slechter gaan functioneren. Bovendien kunnen hartproblemen leiden tot nierfalen en omgekeerd.
Van Hoorn stelt dat de periode van vasten een belangrijke factor is bij het ontstaan van orgaanproblemen, zoals blijkt uit zijn onderzoek bij ratten die allemaal onder het mes gingen. Een van de groepen kreeg hierbij de laatste uren voor de ingreep geen voedsel meer, terwijl een andere groep nog lange tijd Nutricia preOp -een koolhydraatrijke vloeistof- kreeg toegediend.
Energiecrisis
Uit de proeven blijkt dat organen door vasten bij gebrek aan voeding in een energiecrisis raken. De suikerspiegel in het bloed daalt dan drastisch, zodat cellen voor hun energievoorziening moeten overschakelen op een ander, minder efficiënt type verbranding.
Tijdens bepaalde operaties verergert het afklemmen van een grote slagader naar de darm dit nog eens. De darmcellen hebben hiermee niet meer voldoende energie om een hermetisch gesloten laag te blijven vormen. De contacten tussen cellen onderling worden dan losser en bacteriën krijgen de kans om door te dringen tot het achterliggende weefsel en vervolgens tot de bloedbaan, waarop ze schade kunnen toebrengen aan organen.
In dieren die vooraf de speciale koolhydraatmix te drinken kregen, bleef de suikerspiegel tot aan de operatie op hetzelfde niveau als in gevoede toestand. De cellen schakelden dus niet over op een andere energiebron. Dit had tot gevolg dat de darmcellen hun barrièrefunctie beter konden behouden en na de operatie sneller herstelden, wat de kans op orgaanfalen verkleint.
Het zou dan ook goed zijn als ziekenhuispatiënten tot twee uur voor een operatie de koolhydraatrijke drank nuttigen, vindt Van Hoorn. Het drinken van alleen heldere vloeistoffen leidt namelijk, evenals vasten, tot een daling van de suikerspiegel, terwijl deze met het drinken van de Nutriciamix op peil blijft. Deze maatregel zou de kans op orgaanfalen verminderen en het herstel bespoedigen.
