De polder heeft het voorjaar in de bol. De eerste koeien zijn naar buiten gestuurd, fruitbomen slaan ondanks dreigende nachtvorst voorzichtig aan het bloeien, een opgerolde zwaan torent op een drijvend nest, een rijtje overalls wappert aan de waslijn. Ideale omstandigheden om op de fiets een stukje van het Groene Hart te verkennen.
Eerst maar even een detail. Het fietsrondje van 27 kilometer heet Willeskoproute en doet onder andere de historische stadjes Oudewater en Montfoort aan. Maar op het beginpunt aangeland, is er over de betekenis van die naam weinig méér bekend. Terwijl het klinkt als een naam met een verhaal. En dat blijkt ook zo te zijn.
Willeskop is een naam met oude papieren. Het heeft niets met het hedendaagse woord kop of hoofd, maar alles met de ontginningsgeschiedenis van de Lopikerwaard te maken. De laatste lettergreep van plaatsnamen als Benschop, Hoenkoop en Willeskop is afkomstig van het oude woord ”cope”, dat de naam is voor de overeenkomst die in de twaalfde eeuw tussen landeigenaar en ontginner werd gesloten. Het gebied dat later Willeskop ging heten, werd ontgonnen door iemand die Wilhelmes heette. Wilhemscoop werd Willescop en later Willeskop.
Anno 2008 wordt de provinciale weg tussen Oudewater en Montfoort Willeskop genoemd en draagt de polder ten zuiden van deze weg die naam. Tot 1989 was Willeskop een zelfstandige gemeente. Het is toch wat eigenaardig dat je de Willeskoproute kunt fietsen zonder kennis te maken met de polder Willeskop. De route cirkelt namelijk min of meer om dit gebied heen. Wat ook een prima te verdedigen keuze is. De Waardsedijk aan de noordkant van de Hollandsche IJssel is voor fietsers vele malen aantrekkelijker dan de drukbereden Willeskop aan de overkant van de rivier.
Schilderij
Maar vooruit. Om met Shakespeare te spreken: eigenlijk doet een naam er niet zo veel toe. De vraag is eerder of zo’n fietsroute de moeite waard is. De Willeskoproute is wat dat betreft een aanrader. Afgezien van een slinger over het bedrijventerrein van Montfoort en een paar kilometer langs een drukke weg met veel vrachtverkeer is het al landelijkheid en afwisseling wat de klok slaat. Het is maar net waar de blik aan blijft haken. Met een beetje fantasie ontvouwt zich voor de ogen een landschap als op een schilderij van Van Ruisdael. Overal groene weilanden en slootjes, aan de horizon boomwallen en zo nu en dan de spits van een kerktoren. Hier en daar een bizar gevormde knotwilg of een schonkige koe.
Oude boerderijen, sommige bijna te mooi gerestaureerd, andere vrijwel ingestort. De witte boogbrugjes (”kwakels”) over de wetering tussen Benschop en Polsbroekerdam. En daarboven heel veel lucht: voorjaarsachtig blauw met voortvarend bewegende wolkenformaties, die best eens op een buitje uit kunnen draaien.
Daar hoort natuurlijk een stroef windje bij, wat je op de boven het landschap verheven dijken heel goed voelt. Alhoewel: verheven? De dijken liggen inderdaad relatief hoog, maar de blauwe peilstokken in de sloten maken duidelijk dat de polder als geheel zo’n 2 meter beneden NAP ligt.
Windmolens
Dat de tijd sinds de zeventiende eeuw niet heeft stilgestaan, kan de fietsende bezoeker van deze polder tegelijkertijd onmogelijk ontgaan. De boomranden zijn nog bladerloos, waardoor er niets verhuld wordt. En dan is dus naar het noorden over de A12 voortschuivend verkeer zichtbaar: vooral de vrachtwagens vallen op enige afstand op. Utrecht en Nieuwegein zijn niet ver, blijkt als je over een dijkje langs de Hollandsche IJssel van Oudewater oostwaarts naar Montfoort en daarna over de Mastwijkerdijk fietst: hoogbouw, fabriekspijpen. De dom valt er een beetje bij in het niet. En dan, meer naar het zuiden, een paar technische hoogstandjes die het uitzicht nogal domineren: de zendmast van IJsselstein en de nog maar betrekkelijk kortgeleden geplaatste windmolens op het industrieterrein bij Lopik.
De blik naar het westen, dat is het beste. Bijvoorbeeld richting de Damweg tussen Polsbroekerdam en Oudewater. Het landschap is er weids en leeg: voor zover het oog kan zien alleen maar gras, met hier en daar een houten hekje als toegang tot een weiland. Het Groene Hart op z’n ruimst. De lucht bezaaid met weidevogels die, glijvluchten makend en schrille kreten slakend, de aandacht van hun nesten proberen af te leiden.
Folder
Er is geen uitgebreide beschrijving van de route voorhanden, alleen een summiere folder met de naam ”Routepunten Lopikerwaard”. Dat is, tussen haakjes, ook de reden dat je over de herkomst van de naam Willeskop weinig te weten komt. Het kaartje in de folder blijkt geen overbodige luxe. Er zijn in dit slootrijke landschap weliswaar niet veel zijwegen, maar niettemin ontbreekt op twee plaatsen bij een splitsing een routebordje, zodat het niet duidelijk is of het nu links- of rechtsaf moet zijn. Het kaartje, hoe summier ook, geeft uitsluitsel.
Direct langs de route zijn de terrasmogelijkheden overigens dun gezaaid. Eigenlijk is er maar één: het theehuis bij boerderij De Haan. Hotel-café Het wapen van Benschop, een van de startpunten van de route, staat te koop en de hele entourage maakt niet direct de indruk dat er op korte termijn voor de komende en de gaande man koffie of thee geserveerd zal worden.
De folder ”Routepunten Lopikerwaard” is gratis verkrijgbaar bij de VVV’s in Oudewater en Montfoort. In totaal staan er vijftien wandel-, vijf fiets- en vier kanoroutes in, allemaal bewegwijzerd.
”Roten” stinkt te veel
De Willeskoproute komt langs het in maart geopende bezoekerscentrum De Utrechtse Waarden. Het is gevestigd in een gebouw bij de historische boerderij De Haan, aan de zogenaamde smalle kant van de wetering tussen Benschop en Polsbroek.
Het gratis toegankelijke bezoekerscentrum geeft informatie over de ontstaansgeschiedenis van het gebied tussen Lek en Hollandsche IJssel. Er wordt onder andere ingegaan op de hennepteelt, die in het verleden voor de veeboeren in deze streek heel lucratief was. Hennep was een belangrijke grondstof voor de touwindustrie, waar bijvoorbeeld Oudewater in de zeventiende en de achttiende eeuw zijn welvaart aan dankte.
Bij veel oude boerderijen zijn de hennepakkertjes nog te herkennen. Het zijn betrekkelijk kleine percelen, omgeven door sloten. De oppervlakte is beperkt omdat hennep veel mest nodig had.
Boerderij De Haan was volgens de informatie in het bezoekerscentrum in het verleden een hennepboerderij: er waren diverse hennepakkers, die nog altijd als zodanig te herkennen zijn. Om een indruk te geven van de traditionele hennepteelt en wat daar allemaal bij kwam kijken wordt dit jaar op een van de akkertjes bij boerderij De Haan hennep verbouwd en worden ook bewerkingen als het drogen en braken gedemonstreerd. ”Roten”, waarbij bossen hennep een tijdje in de sloot werden gezet om de vezels van elkaar los te maken, is niet toegestaan omdat het heel erg stinkt.
Boerderij De Haan is onderdeel van de christelijke zorginstelling Abrona. In het bezoekerscentrum en in het theehuis-met-terras werken mensen met een verstandelijke beperking.
Fietsen saai? Kanovaren kan ook
Touwmuseum De Baanschuur
Het kindvriendelijke touwmuseum De Baanschuur in Oudewater vertelt de geschiedenis van de touwindustrie, waar Oudewater in de zeventiende en de achttiende eeuw zijn welvaart aan dankte. Kinderen kunnen in het museum zelf een springtouw maken. Toegang: volwassenen 2 euro, kinderen van 4 tot 12 jaar 1 euro. Meer informatie: www.touwmuseum.nl.
Kanoverhuur De Jonge
Fietsen saai? Huur eens een kano en zak de Hollandsche IJssel of het riviertje de Lange Linschoten af. Kano’s worden verhuurd bij onder andere De Jonge, Korte Linschoten Oostzijde 9, Linschoten, tel. 0348-415065, en K. C. Haastrecht, Hoogstraat 1, Haastrecht, tel. 0182-502245.
Natuurmuseum De Wielewaal
De Lopikerwaard is een vogelrijk gebied. Wie niet meer weet hoe een scholekster er ook alweer uitziet, kan terecht bij natuurmuseum De Wielewaal, Tiendweg 26, Willige Langerak, tel. 0182-384454. De opgezette vogels en (knaag)dieren die hier te zien zijn, zijn aangereden in het verkeer of hebben zich doodgevlogen tegen een ruit. Meer informatie: www.museumdewielewaal.nl. Volwassenen betalen 3,50 euro entree, kinderen 2,00 euro. Ook voor groepen.
