20-03-2007 09:16
| W. van Hengel
Glimlachend staat Hansen met zijn laarzen in de klei van het schilderachtige Deense eiland Langeland. Rondom hem zijn hectares beplant met een wilde rozenbottel (Rosa canina Lito). Een speciaal ontwikkelde oogstmachine schudt de vruchten van de takken. Een eenvoudige houten bak vult zich met de glimmend rode vruchtjes.
Omdat hij in de jaren tachtig van de vorige eeuw zelf veel baat heeft bij het eten van rozenbotteljam, begint Hansen familieleden, vrienden en kennissen die kampen met gewrichtsklachten te bevoorraden. Hij plant de Rosa canina in lange rijen op zijn akkers waar voorheen graan groeide. De akkerbouwer droogt de rozenbottels, maalt ze en verkoopt het poeder.
Het succes van de ’therapie’ gaat onder de Denen van mond tot mond en de klantenkring breidt zich snel uit. Door de jaren heen ontvangt Hansen zo’n 5000 brieven van dankbare landgenoten die hun gewrichtsklachten zien verminderen.
De Deense boer zoekt het vervolgens hogerop en weet na lang aandringen onderzoeker en biochemicus dr. Kaj Winther voor zijn behandeling te interesseren. Winther is verbonden aan een ziekenhuis in Gentofte, een plaats ten noorden van Kopenhagen met een kleine 70.000 inwoners. De biochemicus voelt aanvankelijk weinig voor wetenschappelijk onderzoek naar de rozenbottel, totdat hij inzage krijgt in de duizenden bedankbrieven die Hansen inmiddels heeft ontvangen. Dan gaat de sceptische wetenschapper overstag en vormt hij een onderzoeksteam.
Boer Hansen heeft een goede neus voor zaken. Hij brengt het rozenbottelextract op de markt onder de naam Hyben Vital, enkele jaren later verandert de naam in LitoZin. De productie wordt ondergebracht bij het farmaceutische bedrijf Dansk Droge. Dat levert de capsules met rozenbottelpoeder voor de studie waarvan de resultaten in 2005 verschijnen in het Scandinavische tijdschrift voor reumatologie.
Resultaten
Aan het onderzoek nemen 94 patiënten van 35 jaar en ouder deel met vastgestelde gewrichtsslijtage (artrose) van heup of knie. Patiënten die de bekende combinatie van de middelen glucosamine/chondroïtine tegen artrose slikken, mogen niet meedoen. Hetzelfde geldt voor patiënten met reuma en aandoeningen aan lever of nieren. Deelnemers die de gangbare pijnstillers en ontstekingsremmers slikken, krijgen het advies daarmee gewoon door te gaan, maar tijdens het onderzoek niet over te stappen op andere middelen of de dosering te verlagen.
De helft van de patiënten krijgt gedurende drie maanden dagelijks twee keer vijf capsules -in totaal 5 gram- van het gestandaardiseerde en gedroogde rozenbottelpoeder, de andere helft krijgt een neppreparaat dat er precies hetzelfde uitziet en dezelfde smaak en geur heeft. Na drie maanden wisselen de groepen. Zowel de onderzoekers als de patiënten weten niet welke deelnemers het echte middel en welke een placebo krijgen.
De uitkomsten van het onderzoek worden vastgelegd aan de hand van een gebruikelijke vragenlijst voor dit soort patiënten, ontwikkeld door de MacMasteruniversiteit van West-Ontario (Womac-schaal). Gekeken wordt onder meer naar de effecten op pijn, stijfheid en beperkingen in het dagelijks leven.
Uit de resultaten blijkt dat drie weken na de start van de behandeling bij 82 procent van de patiënten die het rozenbottelpreparaat krijgen, sprake is van enige pijnvermindering. Dat percentage verschilt duidelijk van de deelnemers die het neppreparaat gebruiken. Van hen meldt slechts 49 procent pijnvermindering. Ook is er in de behandelde groep een significante vermindering van lichamelijke beperkingen en voelt deze groep zich ’s morgens fitter doordat de deelnemers ’s nachts minder pijn hebben en daardoor beter slapen. De behandelde patiënten zijn ook geneigd na vier maanden minder pijnstillers/ontstekingsremmers te slikken omdat ze minder pijnklachten hebben.
Klein onderzoek
Uit twee eerdere -qua opzet en grootte vergelijkbare- studies komen in 2003 en 2004 ongeveer dezelfde resultaten. Onderzoeker Winther houdt bij de beoordeling van de onderzoeken echter wel een slag om de arm. „Het gaat om relatief kleine studies. Mogelijk is ook de dosering nog niet optimaal.” Een langdurig onderzoek waaraan meer patiënten deelnemen, is nodig om te zien of de gevonden effecten blijvend van aard zijn. Tevens valt dan beter te beoordelen of LitoZin bijwerkingen heeft of dat het middel de werking van andere medicijnen beïnvloedt.” Tijdens de kleinschalige studies die tot op heden zijn gedaan, zijn dergelijke effecten volgens Winther overigens niet gevonden.
De Deense biochemicus zou graag een groter onderzoek opzetten, maar heeft daarvoor de handen bij het farmaceutische bedrijf Dansk Droge nog niet op elkaar gekregen. Een interessante optie is volgens Winther ook een studie naar het effect van een behandeling van LitoZin in combinatie met de tegen gewrichtsklachten veelgebruikte middelen glucosamine/chondroïtine.
GOPO
Het werkzame bestanddeel van LitoZin, dat door Chefaro in Nederland wordt gedistribueerd en vanaf deze week bij drogisterijen verkrijgbaar is, is een zogeheten galactolipide (GOPO). GOPO is een molecuul dat is opgebouwd uit suikers en vetzuren. Uit studies blijkt dat het de activiteit verlaagt van bepaalde witte bloedcellen die een rol spelen bij de ontstekingsreactie die optreedt bij artrose. GOPO vermindert ook de werking van het ontstekingseiwit C-reactief proteïne.
Opmerkelijk noemt onderzoeker Winther verder de bevinding dat tijdens de studies bij gebruikers van het rozenbottelextract een cholesteroldaling van 9 procent optrad. „LitoZin kan daarvan de oorzaak zijn, mogelijk in combinatie met het feit dat de patiënten meer konden bewegen omdat ze minder pijn hadden.”
Winther wijst erop dat niet alle rozenbottelpreparaten hetzelfde zijn. De soort kan verschillen en ook het verwerkingsproces van de geoogste vruchten luistert nauw. Voor de vervaardiging van het middel LitoZin worden de rozenbottels rijp geoogst en direct erna diepgevroren. Tijdens het daaropvolgende droogproces mag de temperatuur niet boven de 40 graden Celsius uitkomen.
