De artikelen in deze krant over de JSF en de Gripen NG waren evenwichtig, vindt Johan Boeder. De kandidatenvergelijking van Defensie is te veel gekleurd door vooroordelen. De voorkeur voor de JSF is gebaseerd op onzekerheden die tal van risico’s met zich meebrengen.
Kritiek op snelheid en wendbaarheid van de JSF wordt vaak afgedaan met het argument dat concurrenten worden bekeken in ”vliegshowconfiguratie”. Met wapenlading zouden ze niet beter zijn dan de JSF.
Is dit waar? Het is mogelijk en nuttig deze totaal verschillende vliegtuigen te vergelijken, hoewel niet eenvoudig. De JSF is primair ontworpen als typisch aanvalstoestel, om aanvullend op de grotere F-22 luchtverdediger zijn werk te doen. De Gripen NG is ontworpen als veelzijdig toestel voor meer taken (”multirole”) met veel aandacht voor luchtverdediging. Bij het ontwerpen van multirole straaljagers moet een compromis gevonden worden tussen vermogen, vleugelbelasting, brandstofgebruik en nuttige lading, met als eerste uitgangspunt: genoeg brandstof om te vechten en thuis te komen, inclusief volledige lucht-luchtbewapening.
Dit geldt ongeacht of de brandstof intern of extern worden meegenomen. Jagers die brandstof extern meenemen zullen deze tanks afwerpen zodra ze leeg zijn en in een luchtgevecht terechtkomen. Dus de ”vliegshowconfiguratie” is in werkelijkheid de ”air combatconfiguratie”. En daar presteert de meer flexibele Gripen NG, conform wat deze krant schrijft, beduidend beter dan de JSF met zijn aerodynamische nadelen als stealthaanvalstoestel.
Dorstig
JSF-voorstanders vinden ook dat de vergelijking inzake het vliegbereik van beide toestellen niet fair is. Zij stellen: de JSF presteert dit met interne brandstof en wapens. Uit gegevens die JSF-producent Lockheed Martin recent aan Noorwegen verstrekte, is echter af te leiden wat er gebeurt wanneer de JSF externe brandstof meeneemt.
Twee getallen vallen daarbij op. Allereerst, bij 30 procent meer brandstof in externe tanks neemt het bereik slechts met 8 procent toe. Ten tweede blijkt de JSF moeite te hebben daarbij een voldoende vlieghoogte te bereiken. Uit deze cijfers blijkt dat de vorm van de JSF niet optimaal is, een aerodynamisch compromis.
Daarbij komt dat met alleen interne brandstof de JSF slechts 2000 kg wapenlast kan meenemen. Voor typische missies in Afghanistan zal een andere wapenlast, extern, nodig zijn, met bijbehorend hoog brandstofgebruik.
De JSF is bovendien erg zwaar, wat een beperking is voor latere toevoegingen, omdat de ruimte voor extra gewicht minimaal is. De hoge massa vergde voor de JSF de krachtigste motor ooit om nog aanvaardbaar te presteren. Logischerwijs is die dorstig en maakt hij veel lawaai. Daarop moeten we vergelijken, zoals de „kille” RD-cijfers vertellen.
Een argument dat zou pleiten voor de JSF is ”stealth” (lage zichtbaarheid op de radar), als einde van alle tegenspraak. Het enkel noemen van stealth is echter minder dan een halve waarheid. De scenarioanalyse van de JSF in de Nederlandse kandidatenvergelijking leunt hier te zwaar op.
Risicoanalyse
Vergeten wordt dat met externe wapenlast, dus bij vele missies, de JSF totaal niet stealth is. De vraag: ”Wat als stealth in 2015-2020 als concept achterhaald is?” wordt niet gesteld. De JSF moet mee tot 2050. Stealth is een ruim dertig jaar oud idee uit de tijd dat een mobiele telefoon nog 20 kg woog, de Commodore 64 de eerste pc was en de eerste digitale camera topgeheim. Nu is dat alles gecombineerd in één zakcomputertje.
Voorstanders van stealth lijken te veronderstellen dat de antistealthtechniek in Rusland en China dertig jaar heeft stilgestaan. De JSF is slechts voor een bepaald aantal radarbanden slecht zichtbaar. Nieuwe VHF-radars, die al getest worden, ontdekken de JSF zonder meer. Deze krant schrijft terecht dat stealth ook tal van operationele nadelen met zich meebrengt. Het blindelings vertrouwen op stealth zal in 2018 gevaarlijk onjuist blijken te zijn.
Wat in de kandidatenvergelijking ontbreekt, is een risicoanalyse van het project als geheel. De JSF heeft maar honderd testuren gevlogen, en toch begon de productie al. Het project loopt inmiddels vele jaren achter. Het aantal bestellingen neemt af. De kosten zijn nu al tientallen miljarden hoger. De prijs nog steeds onzeker.
Een kandidatenvergelijking die uitgaat van een de facto keuze vooraf voor de JSF is per definitie gekleurd door vooroordelen. Nodig is eerst een ambitieniveau vast te stellen en daar een haalbaar en betaalbaar toestel bij te kiezen. En niet andersom.
De auteur is ondernemer in de ict en freelanceluchtvaartpublicist. Hij heeft over de JSF gepubliceerd in diverse internationale media.
