Nieuwe emancipatiegolf nodig, dit keer voor het kind

Vlag en wimpel kunnen worden uitgerold. De emancipatie in Nederland is voltooid. Het regeerakkoord uit 2010 beëindigt met één klinkende volzin het voorkeursbeleid op basis van geslacht. Er zijn echter nog wel andere belangrijke doelgroepen die om emancipatie vragen. „Het kabinet staat borg voor de emancipatie van lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuelen en transgenders en zal daartoe concreet beleid ontwikkelen.” Aldus de emancipatieparagraaf in hetzelfde regeerakkoord. Ook gaat het kabinet onverdroten voort met het dwingen van vrouwen naar de arbeidsmarkt. Hier geen enkele pas op de plaats.

Dit streng seculiere emancipatiestreven tracht alle onderscheidingen die in de schepping zijn gelegd, weg te wissen. Het verzinsel wordt gekoesterd dat het leven naar eigen wens op elke willekeurige wijze kan worden vormgegeven, zonder negatieve consequenties. Meer en meer wordt in deze cultuur het natuurlijke en christelijke vervangen door het onnatuurlijke en tegennatuurlijke. Dit leidt tot een emancipatie van het abnormale (bijvoorbeeld de promotie van pleegouderschap voor homo’s) en een degradatie van het normale (bijvoorbeeld de uitsluiting van christelijke pleegouders).

Harmonieuze orde

De schepping vormt een bijzonder uitgekiend geheel. God maakte een veelkleurige en veelsoortige schepping. Hij gaf aan de schepping ook een gezonde orde mee, zodat die veelheid niet in wanorde en chaos zou ontaarden. Zo krijgt bijvoorbeeld de mens van God een bijzondere positie als rentmeester te midden van de schepping. Mensen kregen de volmacht om te regeren over de aarde en over de dieren.

God onderhoudt Zijn schepping nog steeds. Alles verloopt volgens bepaalde wetten en normen, die met de schepping zijn gegeven. Binnen de christelijke traditie wordt gesproken over scheppingsordeningen. We kunnen dan denken aan de instelling van de rustdag, de overheid en het monogame huwelijk, maar ook aan de verhouding tussen mannen en vrouwen en de relatie tussen ouders en hun kinderen.

Nu de man eerst is geschapen en de vrouw is geformeerd om de man, is er een model gegeven voor de positie die zij beiden innemen. Het betreft een relatie waarin man en vrouw elkaar in hun verscheidenheid aanvullen. De Bijbel kent de man een leidinggevende taak toe, die in huwelijk en gezin, maar ook in de samenleving om erkenning vraagt. Voor vrouwen ziet de Bijbel een bijzondere roeping in het krijgen van kinderen. Een leven gericht op werk en carrière blijkt voor vrouwen nogal eens te botsen met hun hoge verantwoordelijkheid voor het zorgen voor het gezin en vooral met hun verantwoordelijkheden voor de zorg voor kinderen. Het is tekenend dat de Bijbel de liefde en zorg van een moeder voor haar kind als voorbeeld gebruikt voor de innige relatie tussen God en Zijn volk (Jesaja 66:13). Deze relatie kenmerkt zich door zelfverloochening en onbaatzuchtige liefde.

Actueel zijn ook de waarschuwingen uit de Bijbel als het gaat om het verwaarlozen van de Bijbelse relatie tussen ouders en kinderen. Het leidt tot verkilling, maar ook tot de teloorgang van de bestaande maatschappelijke orde (Micha 7).

Een leven in dienst van God omvat een eerbiedig luisteren naar Zijn geboden en zoeken naar de door Hem beoogde ordeningen. Leven in overeenstemming met Zijn ordeningen en geboden geeft werkelijk harmonie, evenwicht en vrede. In deze ordeningen krijgt alles zijn bestemde plaats. De scheppingsordeningen zijn op geen enkele wijze bedoeld als knellend juk, maar als beschermende en daardoor vrijmakende regels voor het samenleven.

Egoïstische denkwijze

Het schenden van de scheppingsordeningen leidt tot chaos en disharmonie. Een concreet voorbeeld kan dit verhelderen. Illustratief is de juridische casus die eind 2010 in Duitsland speelde. Een zaaddonor werd door de lesbische moeder van zijn kind aangesproken om bij te dragen aan de onderhoudskosten van zijn kind. Daar voelde de man helemaal niets voor. Hij vond het volstrekt onterecht dat hij als spermadonor gedwongen zou kunnen worden alimentatie te betalen voor zijn kind. Sperma doneren vond hij hetzelfde als het doneren van bloed of een nier. Hij voelde zich dan ook absoluut niet verantwoordelijk voor het nieuwe leven dat door hem was ontstaan.

Deze gedachtegang is kenmerkend voor het liberale denken over voortplanting, waarbij zaaddonatie, eiceldonatie en embryodonatie als puur medische zaken worden beschouwd. De vrijheid van voortplanting is hier leidend, terwijl de belangen van het kind wegvallen. In de aangehaalde casus heeft de lesbische moeder immers het kind een zorgende vader ontnomen, terwijl bovendien de verwekker alle verantwoordelijkheid ontkent. Ten koste van het betreffende kind.

Christenen moeten deze egoïstische liberale denkwijze ontmaskeren en zich er niet door laten misleiden. Hun leven dient een getuigenis te zijn dat het leven naar Gods bedoeling meer vrede en vreugde geeft. Een verworden cultuur is gebaat met een werkelijk christelijke levensstijl. Maar hoe behoudt de gereformeerde gezindte haar kalmte te midden van grimmige golven?

Opkomend taboe

Emancipatie wordt natuurlijk niet enkel van buiten opgedrongen of slechts onder druk geaccepteerd. Op sommige punten is de achterban zelf al behoorlijk gespecialiseerd. Over homo-emancipatie komt het gesprek pas voorzichtig op gang, maar met de emancipatie van vrouwen zijn we daadwerkelijk een stap verder. Daarmee hoeft het kabinet ons niet meer te helpen.

Overigens is het voortdurend moeten bepalen van een standpunt over de positie van vrouwen een onbevredigende bezigheid. Niet alleen omdat je vrouwen beter kunt waarderen dan over haar een standpunt hebben, maar vooral ook omdat het de halve werkelijkheid betreft. Net zo goed als er een vrouwenstandpunt is, hoort er ook een mannenstandpunt te zijn. Eenzijdigheid leidt tot scheefgroei. Belangrijk uitgangspunt is dat man en vrouw beiden direct door God en voor Gods aangezicht geroepen zijn. Binnen het huwelijk geldt dat bovendien gezamenlijk. Dat laatste sneeuwt door het welig tierende individualisme nogal eens onder.

De ontwikkelingen in visie op homoseksualiteit enerzijds en moederschap anderzijds vertonen elkaars spiegelbeeld. Terwijl in het spreken over homoseksualiteit steeds meer openheid ontstaat, ligt het spreken over de rol van moeders steeds gevoeliger. Zo gevoelig dat soms de indruk bestaat dat je er eigenlijk niet meer over mag praten. Althans, geen stellige uitspraken doen. Ambtsdragers wagen zich nauwelijks meer aan het thema en prominenten hullen zich veelal in stilzwijgen. Terwijl het een van zijn taboe wordt ontdaan, wordt het ander tot taboe gemaakt. Wie zich verstout om de klassieke en oorspronkelijke visie op de roeping van moeders uiteen te zetten, kan nu zelfs in de eigen kring op een stevig en scherp weerwoord rekenen. De nog prille vrijheid moet zorgvuldig worden beschermd en eventuele twijfels moeten de kop worden ingedrukt.

De gereformeerde gezindte wil nog steeds als gezinsvriendelijk bekend staan. Tegelijk wordt onder de motorkap flink gesleuteld. De belangrijkste omwenteling is dat de verantwoordelijkheid van ouders voor de opvoeding wordt beperkt. Het vrijwillig ‘uit huis plaatsen’ van kinderen om betaalde arbeid van beide ouders mogelijk te maken wordt vaak niet meer als probleem gezien. Terwijl belangen van ouders en kinderen voorheen gelijk op liepen, lijken de belangen van ouders nu steeds meer te conflicteren met de zorg die het kind verdient. Gelet op de beperkte mondigheid van baby’s en kinderen zal het niet verbazen dat de ouders dikwijls aan het langste eind trekken.

Voor het exporteren van de verantwoordelijkheid van ouders is opvang in eigen kring het sleutelwoord. Opa en oma worden bijvoorbeeld ingeschakeld, tegenwoordig zelfs met subsidie. Daarnaast groeit een circuit van reformatorische kinderopvang. We kopen onze verantwoordelijkheid af met de geruststellende gedachte dat het kind zedelijk en geestelijk gezien geen schade oploopt. Bovendien vleien we ons dat we werk maken van de Bijbelse opdracht om met onze talenten te woekeren. Wij moeten ons geweten echter niet sussen, maar scherpen aan de bedoeling van God de Schepper. Hij heeft deze kinderen namelijk bewust aan deze ouders geschonken. Hij heeft deze talenten juist gegeven om aan deze kinderen te besteden. En daar verwacht Hij veel van. Versoepelingen zijn natuurlijk mogelijk, bijvoorbeeld wanneer we echt niet rond kunnen komen. Maar dan zal het bij ouders ook niet van harte gaan.

Bij de beoordeling van motieven voor het gebruik van kinderopvang past terughoudendheid. De afweging ligt bij ouders. In sommige gevallen is bij voorbaat duidelijk dat opvang nodig is, zoals medische indicaties. In andere situaties mogen best kritische vragen gesteld worden. Soms wordt al te gretig een beroep gedaan op de omstandigheden, zoals het inkomen, de huizenmarkt en het overeind houden van eigen instellingen. Het is niet raadzaam de omvang van de opvoeding te laten afhangen van de vooraf bepaalde levensstandaard. Sociologe Brinkgreve geeft als helder advies dat een kleiner huis beter kan zijn wanneer ouders daardoor meer tijd voor hun kinderen hebben. Voor christenen is dat een opfrisser: uw huis vergaat, uw kind niet!

Word geëmancipeerd!

Emanciperen in Bijbelse zin is losraken van de denkschema’s van de heersende cultuur. Niet meer gebonden zijn aan de mening van de massa. Luther verwoordt kernachtig dat een christen een zeer vrije heer is over alle dingen, aan niemand onderdanig. Alleen aan het Woord zijn we gebonden. Dat betekent een kritische houding, te beginnen naar onszelf. Ook de profetie in het Oude Testament gaat bij uitstek in tegen wat ”men” vond kunnen, wat ”men” normaal vond.

Christelijke vrijheid kent tegelijk dienstbaarheid. Christenen zijn ook dienstbare knechten, aan allen onderworpen. Onze kracht wordt als eerste gevraagd op de plaats waar we geroepen zijn. Het is gevaarlijk om de talenten van onze Schepper tegen de Schepper in te zetten. Ook niet al onze begeerten kunnen vervuld worden.

Er is nog een emancipatiegolf nodig, dit keer voor de kinderen. Kinderen leven hier in allerlei opzichten in een verweesde samenleving. Ze vallen vaak ten prooi aan doorgeschoten individualisme van hun eigen ouders. Daarnaast groeien veel kinderen op in ontaarde samenlevingsvormen. Deze situatie appelleert de gereformeerde gezindte aan haar taak om aanwezigheid, harmonie en geborgenheid te bieden. We hebben nog steeds sterke papieren op dit gebied. Bovendien kunnen we als christenen niet van onze roeping af.

Huwelijk en gezin bieden ouders met hun kinderen de laatste beschutting in een seculiere tijd. Dat schept een grote verantwoordelijkheid. Paulus bidt, in Filippenzen 1, dat de liefde van christenen steeds overvloediger zal worden in helder inzicht en fijngevoeligheid, zodat zij kunnen onderscheiden waar het op aankomt. Er is niets waar wij méér om verlegen zijn.

De auteurs zijn medeweker bij de Tweede Kamerfractie van de SGP. Dit artikel is een samenvatting van hun bijdrage aan het boek ”Daar staan wij voor. Als christen present in de samenleving”, onder redactie van P. Schalk (uitg. De Banier).