Steeds meer supermarkten gaan op zondag open als avondwinkel. Volgens de minister staat de Winkeltijdenwet dit toe. Mark van Weeren en Thomas van Vugt ontkennen dat. Het is de vraag of de redenering van de minister bij de rechter kan standhouden.
De Winkeltijdenwet kent een ontheffingsbevoegdheid die de opening van een beperkt aantal avondwinkels op de zon- en feestdagen toestaat. De praktijk is echter dat veel supermarkten op zondagmiddag vanaf 16.00 uur zogenaamd als avondwinkel door het leven gaan, al dan niet met toestemming van de betreffende gemeente.
Bij de beantwoording van Kamervragen hierover heeft de minister van Economische Zaken meermaals gesteld dat de gelijkstelling van supermarkten met avondwinkels door gemeenten niet in strijd is met de Winkeltijdenwet. De minister zit echter fout, zo blijkt als we de wetsgeschiedenis van de Winkeltijdenwet nagaan.
Een klein stukje geschiedenis. Op 20 juni 1986 bracht de Sociaal-Economische Raad (SER) een advies uit waarin zij aangaf dat in de Winkelsluitingswet 1976 (inmiddels vervangen door de Winkeltijdenwet 1996) een regeling voor het toestaan van avondwinkels opgenomen moest worden. De SER merkt in zijn advies op dat „een avondwinkel geen onderdeel mag vormen van een dagwinkel, doch een aparte besloten ruimte dient te zijn met een eigen publieksingang.”
Rustdag
Op basis van dit SER-advies is in 1992 een ontheffingsbevoegdheid voor avondverkoop opgenomen in de wet. Een avondwinkel kreeg de mogelijkheid om op zondag open te zijn, als de deuren die dag tot 16.00 uur maar gesloten waren.
In 1995 diende PvdA-Kamerlid Van Zuijlen een amendement in ten behoeve van de Winkeltijdenwet, die op dat moment in behandeling was. De ratio van dit amendement, dat destijds volledig is aangenomen en dus is geïmplementeerd in de wet, is letterlijk dat „de zondag gehandhaafd zou blijven als rustdag.” Desalniettemin zouden voor de zon- en feestdagen avondwinkels mogelijk gemaakt worden, en wel ten hoogste één per 15.000 inwoners van een gemeente. Deze avondwinkels (dus geen supermarkten) hebben doordeweeks overigens niet de beperking dat ze tot 16.00 uur dicht moeten zijn, aldus het amendement.
In de loop der jaren is een opmerkelijke situatie ontstaan waarin veel supermarkten zich iedere zondag vanaf 16.00 uur opeens het jasje van een avondwinkel aanmeten. Deze situatie heeft een aantal keren tot Kamervragen geleid, onder andere van SGP-Kamerlid Van der Vlies. Hij vroeg de minister in 2008 of openstelling op elke zondagmiddag en -avond van een supermarkt die vanzelfsprekend ook doordeweeks overdag open is, niet in strijd is met de Winkeltijdenwet, welke wet immers als uitgangspunt heeft dat ”dagwinkels” (zoals supermarkten) op zondag gesloten zijn.
Enkele zin
De minister heeft deze vraag meermaals ontkennend beantwoord. Zij verwijst daarbij naar de toelichting op het amendement-Van Zuijlen. Het is volgens de minister toegestaan dat supermarkten op zondagmiddag transformeren van supermarkt naar avondwinkel.
Zo schreef de minister in 2007 dat de openstelling op zondag van een supermarktfiliaal in Apeldoorn als avondwinkel binnen de grenzen van de Winkeltijdenwet valt. Zij is van mening dat de Winkeltijdenwet een dergelijke combinatie niet uitsluit, en dat een supermarkt in aanmerking kan komen voor een avondwinkelontheffing.
Ten onrechte. De minister trekt een conclusie die niet strookt met tekst, ratio en wetsgeschiedenis van de Winkeltijdenwet. De wetgever heeft juist een onderscheid gemaakt tussen een normale supermarkt en een avondwinkel. De enkele zin in de toelichting van het amendement dat avondwinkels doordeweeks niet pas vanaf 16.00 uur mogen opengaan, maar ook eerder, maakt dit niet anders.
Geen ruimte
Supermarkten zijn geen avondwinkels. Voor supermarkten die zondagmiddag in de hoedanigheid van avondwinkel toch de deuren openen, biedt de Winkeltijdenwet geen ruimte. Gemeenten die een ”avondwinkelontheffing” verlenen aan supermarkten handelen in strijd met de Winkeltijdenwet.
Het in dit kader in 2008 door SGP en SP gezamenlijk ingediende wetsvoorstel is wat dat betreft overbodig. Dit wetsvoorstel gaat er namelijk van-uit dat de ontheffingsmogelijkheid die de Winkeltijdenwet biedt aan avondwinkels, ook geldt voor supermarkten.
Het is maar zeer de vraag of een beroep op de redenering van de minister kan standhouden in een gerechtelijke procedure. De kans dat een rechter die overneemt, lijkt niet groot. Al met al is dit dus zeker een kwestie die de moeite waard is om ter beoordeling aan de rechter voor te leggen.
De auteurs zijn advocaat bij Blenheim te Amsterdam.
