Niet de vrije markt, maar de overheid is verantwoordelijk voor de crisis in de financiële wereld, vindt drs. Sander Boon.
Wie of wat heeft de kredietcrisis veroorzaakt? Veelvuldig wordt met een beschuldigende vinger gewezen naar Wall Street. De grote banken daar hebben de puinhoop veroorzaakt. Te veel ingewikkelde financiële producten. Te veel kredietschepping. Te hoge bankiersbonussen. Te veel hebzucht.
Ook wordt er gewezen naar falende toezichthouders en kredietbeoordelaars. Want zij waren toch wel heel erg blind voor de ongekende risico’s die door Wall Street werden genomen.
Als derde schuldige wordt de markt aangewezen. Meesmuilend wordt in sociaaldemocratische kringen geroepen dat de markt niet te vertrouwen is. De socialisten gaan nog een stap verder: Marx had gelijk! Het kapitalisme gaat ten onder, we zijn eindelijk op weg naar de heilstaat. De brede consensus in de politiek, de media en de wetenschap is dat de overheid de helpende hand moet toereiken.
Maar de overheid als oplossing zien is een gevaarlijke ontwikkeling die krachtig moet worden bestreden. Zij staat namelijk aan de basis van de kredietcrisis. Een kijkje in de werking van ons geld- en kredietsysteem maakt dit inzichtelijk.
Ons geld wordt gedrukt (of ingevoerd in een computer) door de centrale bank. Deze doet dat niet uit het niets, maar op basis van een onderpand. Dit onderpand was honderden jaren lang het van nature schaarse goud en/of zilver.
Sinds de Eerste Wereldoorlog is dit onderpand echter op last van veelvuldig geld uitgevende overheden geleidelijk vervangen door staatsobligaties, staatsschuld dus. Het onderpand voor ons geld is dus schuld. Het geld dat wordt gedrukt op basis van staatsobligaties vormt weer het onderpand van verdere kredietschepping.
Geld drukken was nog nooit zo makkelijk. Centrale banken hebben hier geen stokje voor kunnen steken. Want hoewel centrale banken in theorie moesten zorgen voor een rem op te veel geldschepping, was de praktijk anders. Door de geldpers te laten draaien, had de overheid genoeg geld om haar uitgavenpatroon te bekostigen.
De basis van onze geld- en kredietschepping werd steeds groter. Banken verdienden een goede boterham aan de rente op geld- en kredietschepping. Het zal geen verbazing wekken dat de hoeveelheid geld en krediet sinds het loslaten van de goudstandaard exponentieel zijn gegroeid.
De laatste jaren hebben overheden door deregulering banken en andere financiële instellingen flink geholpen. Niet alleen werd de hypotheekverstrekking versoepeld, maar banken mochten sinds de jaren 90 uitstaande leningen ook nog eens doorverkopen aan andere partijen, bijvoorbeeld pensioenfondsen, verzekeringen en hedgefondsen. Dit maakte hun balans weer vrij voor nieuwe geldschepping.
Kentering
Deze leningen werden verpakt en vormden weer de basis voor nog verdere kredietschepping. Vooral deze laatste tak van sport kende nagenoeg geen toezicht. De balansen van financiële instellingen groeiden als kool, de huizenprijzen en de vastgoedprijzen stegen maar door en de overheden hadden genoeg geld om hun wensenpakket te kunnen bekostigen. Iedereen voelde zich rijk.
Overheden zijn dus direct en indirect de veroorzakers van de huidige kredietcrisis. Ze hebben de afgelopen decennia grote schulden gemaakt om hun verzorgingsstaten, oorlogen en andere uitgaven te kunnen financieren. Deze nieuw gecreëerde staatsschuld vormde de basis voor verdere geld- en kredietschepping. Overheden zorgden ook voor vergaande deregulering en gunstige wetgeving voor banken en andere financiële instellingen. Krediet werd goedkoper en was steeds makkelijker te krijgen. Particulieren en bedrijven, vooral in Amerika en Engeland, konden al snel niet meer zonder goedkoop krediet en staken zich massaal in de schulden.
In 2007 kwam de kentering, rente op en aflossing van de schulden waren voor bepaalde groepen niet meer op te brengen. Als dominostenen volgde de rest. De opgaande spiraal van de geld- en kredietschepping sloeg om in de neergaande spiraal van de kredietcrisis.
Het drama is hiermee nog niet ten einde. Het lijkt erop dat de Amerikaanse overheid 700 miljard dollar uit het niets gaat creëren om de slechte schulden over te nemen. Hoe lang de dollar in dat geval nog kan blijven functioneren als wereldreservemunt is de vraag. De Amerikaanse regering riskeert op deze manier dat de kredietcrisis overgaat in een valutacrisis. En laat nu net deze giftige mix van krediet- en valutacrisis aan de basis liggen van de Grote Depressie na 1929.
De auteur is voorzitter van de Frédéric Bastiat Stichting, denktank voor klassiek liberalisme en libertarisme.
