Als een olievlek breidt zondagsopenstelling van winkels zich over het land uit. De regering wil er iets tegen doen, maar de plannen blijven vooral steken in procedurele waarborgen, vinden B. J. van der Vlies en Willem de Wildt .
Steeds meer gemeenten hebben steeds vaker hun winkels zeven dagen per week open. De zondag als rustdag komt hierdoor sterk onder druk te staan. Dat is de SGP een doorn in het oog. De SGP heeft daarom samen met de SP een initiatiefwetsvoorstel gemaakt om hier wat tegen te doen. Ook de regering heeft plannen. Jammer genoeg blijven die plannen vooral steken in betere procedures. Verder leunt de regering achterover. De SGP vindt dat de regering niet moet stilzitten, maar actief moet optreden.
Elke gemeente mag twaalf koopzondagen instellen. Uitzonderlijk toeristische gemeenten kunnen daaromheen via het zogenoemde toeristische regime, om zo zelfs elke zondag koopzondag te hebben.
Dit gat in de Winkeltijdenwet is in de loop van de jaren een veelgebruikt concurrentiemiddel geworden. De wet is zo stevig uitgehold dat intussen 157 gemeenten uitzonderlijk toeristisch zouden zijn. Dit komt vooral ten goede aan de grootwinkelbedrijven, niet omdat consumenten dat nu zo nodig vinden. Laat staan de meeste werknemers en kleine ondernemers.
Oneigenlijk gebruik
De laatste jaren bleek men bijvoorbeeld in Leiden niet alleen het centrum, maar ook de gewone woonwijken als toeristisch te zien. Niemand kan echter hard maken waarom een gewoon wijkwinkelcentrum toeristische aantrekkingskracht zou hebben. De toenmalige regering zag echter geen reden om in te grijpen.
Een ander voorbeeld is de gemeente Almere. Ook daar ontdekte men ineens dat de hele gemeente zeer toeristisch is. Opnieuw zag de regering geen reden om op te treden, omdat men plaatselijk moet uitmaken of men toeristisch genoeg is. Recentere voorbeelden zijn de gemeenten Roosendaal en Schouwen, waar ook is besloten om gebruik te maken van het toeristisch regime.
Als een olievlek breidt zondagsopenstelling zich uit over het hele land. Gemeenten doen nu eenmaal niet graag onder voor de buren. Het regeerakkoord gaf hoop dat de regering écht wat wilde gaan doen tegen het misbruik van de toerismebepaling in de wet. Hiermee leek de nieuwe regering positief te staan ten opzichte van het wetsvoorstel van SGP en SP om het oneigenlijk gebruik tegen te gaan.
Afwachtend
In de praktijk is de regering vooral afwachtend. De eerste plannen brengen een lichte aanscherping van de wet. Verder blijven ze jammer genoeg steken in procedurele waarborgen om tot een goede besluitvorming te komen. Gemeenten houden de volle vrijheid om zelf te bepalen of hun gemeente substantieel toerisme kent. Ook is nog onduidelijk welke extra mogelijkheden burgers krijgen om in beroep te gaan tegen gemeentelijke besluiten bij het College voor Beroep van het Bedrijfsleven (CBB).
De terughoudendheid van de regering blijkt nog eens duidelijk in een interview met minister Van der Hoeven in het Nederlands Dagblad (21-10). Of haar beleid effectief is, laat zij afhangen van het aantal klachten dat bij het CBB wordt ingediend.
De SGP vindt deze houding veel te afwachtend. De hoofdregel in de wet is immers gelukkig nog steeds dat winkels op zondag gesloten zijn. Het is belangrijk dat de rijksoverheid er dan ook alles aan doet om ervoor te zorgen dat gemeenten niet tegen elkaar op bieden om zo veel mogelijk koopzondagen en economisch gewin in hun gemeenten krijgen.
De Winkeltijdenwet moet gewoon goed worden nageleefd, vooral ook de hoofdregel dat winkels op zondag dicht zijn. Zonder nauwkeurige handhaving van de strikte uitzonderingsregels wordt die hoofdregel een wassen neus. Die handhaving mag niet alleen aan klachten van burgers en maatschappelijke organisaties worden overgelaten. Ook het Rijk moet zich hiervoor inzetten. Daarom moet de minister niet achteroverleunen, maar gemeenten die enthousiast gebruik (gaan) maken van het toeristische regime stevig tot de orde roepen. Naast maatschappelijke betrokkenheid van de burgers is actieve bemoeienis van de overheid onmisbaar, zoals ook bepleit is in de plannen van SGP en SP.
Belangenafweging
Het is winst dat de regering haar twijfel erover uitspreekt of gemeenten zondagsrust, leefbaarheid en veiligheid wel voldoende meewegen. Als de maatregel alleen is dat algemene belangen en economische belangen van toerisme beter afgewogen moeten worden, is inperking van het misbruik bepaald niet gegarandeerd.
Een echte belangenafweging zal moeten aansluiten bij het wettelijk vastgelegde basisprincipe dat winkels op zondag gesloten zijn. Dat belang mag niet ondergeschikt worden gemaakt aan allerlei economische belangen. Dat zou immers niet alleen ten koste gaan van de maatschappelijke rust op zondag, maar ook van de rust die iedereen nodig heeft, of hij nu zelf ondernemer is of werknemer. Voor de SGP is dat juist het hart van de zaak: de dag die de Heere ons gegeven heeft om in het bijzonder aan Zijn dienst te geven en om te rusten van ons werk.
Tegelijkertijd noodzaakt de benadering van de regering christenen, kerken en maatschappelijke organisaties wel om zich weer actief met koopzondagen bezig te houden. Ook al komen er misschien niet veel extra mogelijkheden om het gemeentelijke beleid aan te vechten, het is wel een extra stimulans om de mogelijkheden die er zijn, actiever te gebruiken.
Dit vraagt inspanningen, maar als het tegengaan van misbruik van de toerismebepaling echt serieus gestalte zou krijgen, is dat die moeite meer dan waard! Alleen moet de regering dan niet stilzitten, maar actief optreden.
De auteurs zijn respectievelijk Kamerlid en beleidsmedewerker voor de SGP-fractie in de Tweede Kamer.
