Evert-Jan Brouwer bepleit op de opiniepagina van 28 augustus een visie van kerk en politiek op de islam. Hij baseert zijn opvattingen op politicologische studies (Bernard Lewis, Hans Jansen), en niet op een persoonlijke ontmoeting met de islam. Om deze ontmoeting gemakkelijker te maken, wil ik in het kort twee misverstanden aansnijden: die van de gewelddadige jihad en die van de joods-christelijke traditie.
De geschiedenis van de islam is vergelijkbaar met die van de Nederlandse Republiek. Het kleine Nederland vocht tegen Spanje als David tegen Goliath, maar won. Na de overwinning was iedereen vrij te geloven wat hij wilde. Zeggen we nu dat de oorsprong van Nederland louter bestaat uit agressie en expansiedrift? Evenmin kan dat worden gezegd van de moslims, die na jarenlang martelingen te hebben ondergaan, vochten als een David tegen de Goliaths van Arabische, Perzische en Romeinse legers. Toen zij hadden overwonnen, was iedereen vrij te geloven wat men wilde.
De islam is de godsdienst met de sterkste basis voor tolerantie. Ten eerste omdat het geen exclusief geloof is. Gelovigen van andere godsdiensten kunnen ook het paradijs bereiken. In de tweede plaats kent de Koran een nadruk op de vrijheid van het geweten, die bij nader inzien tot in de zeventiende eeuw niet in Europa wordt gevonden.
Veel christenen identificeren zich met de lijdende Jezus, maar ontwijken het feit dat de christelijke geschiedenis juist uitblinkt in het tegendeel. Het Romeinse Rijk, de kruistochten, de Reformatie, de koloniale tijd en de huidige Amerikaanse invasies zijn hier pijnlijke getuigen van. Bedenk ook dat de passage over Jezus Die handelaren de tempel uit slaat, door Calvijn werd uitgelegd als een gebod om ketters ter dood te brengen. De islam bracht wat dit betreft verandering in Europa.
De Koranische ideeën van „meerdere wegen naar God” en het vrije geweten werden tussen 1200 en 1400 in Europa overgenomen en verwerkt tot christelijke ideeën over vrijheid van godsdienst. Islamitische mystici zoals de Spaanse Ibn Arabi maakten grote indruk op christenen zoals Meister Eckhardt en Theresa van Avila, via wie ideeën over tolerantie Europa binnenkwamen. Onze eigen vrijheidsstrijders, de watergeuzen, waren getuige van de grotere vrijheid in de islamitische wereld met hun leuze ”Liever Turks dan paaps”. Dit blijkt een waardering te zijn geweest van het feit dat „de Turk niet, gelyk de Paus, kraft aan ’t gewisse doet, en zyn woordt beeter houdt” (P. C. Hooft). Veel liever dus dan te bidden voor de „val van de Turk”, zoals Brouwer elders schrijft, hebben onze voorvaderen de moslims gewaardeerd om hun eerlijkheid en tolerantie. Ook Willem van Oranje kreeg steun van de moslims in zijn strijd tegen Spanje.
De invloed op het gebied van de tolerantie stond niet op zichzelf. Sinds circa 1200 ontleende Europa uit zijn contacten met de islam onder meer de concepten van universiteiten en ziekenhuizen, de wiskunde en het decimale getallenstelsel, financiële systemen, chemie, ideeën met betrekking tot het heliocentrisch wereldbeeld, aardrijkskunde, zeekaarten, filosofie, poëzie, geneeskunde, farmacologie, bouwstijlen en landbouwtechnieken.
Het vrije en welvarende Europa is daarom altijd al een ”joods-christelijk-islamitische cultuur” geweest. Niet door de huidige immigratie van moslims, maar door honderden jaren gedeelde geschiedenis, met invloeden waar wij erg dankbaar voor moeten zijn. Helaas is die grote islamitische beschaving in het slop geraakt en worden de edele verzen in de Koran zelfs door moslims niet gelezen. Maar liever dan de islam te bepreken of de Koran te verbieden, zou het voor ons allen dus beter zijn als de moslims hun Koran weer gingen volgen.
De auteur is medewerker van Al-Islaam, het tijdschrift van Ahmadiyya Moslim Djamaat Nederland.
