14-11-2008 10:52
| Prof. dr. W. J. op ’t Hof
Iedereen weet dat in het leven de dingen raar kunnen lopen. Het ene moment is het dit en het andere moment is het iets anders. Iedereen weet dat, dus ook ik. Maar dat in korte tijd een zo complete tegenstelling zich zou openbaren, en dat nog wel van de kant van een degelijk en vertrouwd adres, dat had ik nooit kunnen denken.
Het begon allemaal op zaterdag 13 september in de Nieuwe Kerk van Middelburg. Honderden mensen, voornamelijk uit de gereformeerde gezindte, waren daar bijeen om het feit te herdenken dat 400 jaren tevoren de Nadere Reformatie in Zeeland ontstond. Het was een onvergetelijke samenkomst, waarin onder aanvoering van een gedreven organist en onder aansporing van een geweldig orgel het plechtige psalmgezang in de berijming van Datheen machtig opklonk tegen het gewelf van de kerkruimte waarin bijna vier eeuwen tevoren de vader van de Nadere Reformatie, Willem Teellinck, het Woord des Heeren had laten horen.
Het was de bedoeling dat ondergetekende als auteur van de recente biografie van Teellinck een exemplaar zou overhandigen aan de Zeeuwse gedeputeerde van cultuur, drs. H. van Waveren.
Wat moet je dan zeggen? Het leek mij een unieke kans om in navolging van Teellinck een theocratisch geladen woord te spreken. Tot mijn vreugde en ook wel verrassing ging de CDA-politicus hier positief op in en beloofde hij zelfs de boodschap over te brengen aan het college van Gedeputeerde Staten. Zijn optreden vormde het hoogtepunt van die dag.
De voorzitter van de SGP was ook op die dag aanwezig. Door een familielid werd ik erop gewezen dat er een soort verslag van die bijeenkomst in het officiële orgaan van de SGP, De Banier, stond. Zelf ben ik partijloos en wist derhalve van niets. Toen ik het desbetreffende nummer onder ogen kreeg, las ik over mijn geïmproviseerde toespraakje dat een ervaren en doorgewinterde SGP’er het niet beter had kunnen verwoorden. Zo’n politieke zet om een partijloze op deze wijze aan een partij te verbinden, kon ik wel waarderen. Ik vond het best meesterlijk.
Lijn
Bovendien stond mij de lijn die van de Nadere Reformatie naar de SGP getrokken werd, goed aan. Zelf ben ik namelijk stellig van mening dat, wil er sprake zijn van een Bijbelse politiek, de politieke stellingnames van de nadere reformatoren ook in het heden betracht moeten worden.
Mijn gewekte belangstelling voor de SGP heeft het niet lang uitgehouden. Binnen één week las ik over twee ontwikkelingen waar Teellinck en alle andere nadere reformatoren het pertinent oneens mee zouden zijn geweest. De eerste was dat in een SGP-jublileumbundel een auteur ervoor opteert om praktisch de neutrale staat te erkennen, zonder overigens principieel het theocratisch ideaal op te geven. Zowel het erkennen van de neutrale staat als het uit elkaar halen van principe en praktijk zou voor een nadere reformator onoverkomelijk zijn.
Nu zou men tegen kunnen werpen dat dit niet het gevoelen van het hoofdbestuur weergeeft en dat ook de fractievoorzitter van de SGP in de Tweede Kamer zich daar niet aan geconformeerd heeft. Dit moge zo zijn, maar het feit dat men zo’n artikel in nota bene een jubileumnummer toelaat, geeft op zichzelf al aan dat men niet a priori principieel tegen is. Dit laatste kreeg enige dagen later ondersteuning in de aankondiging dat de SGP voortaan zal afzien van het gebruik van het woord theocratisch.
In een verantwoording van dat besluit door de leden van de Tweede Kamerfractie van de SGP in deze krant geven zij twee redenen op. De eerste is dat de term theocratie tegenwoordig gemakkelijk het beeld van Iraanse toestanden oproept. De tweede is dat die term ten onrechte de indruk wekt dat de SGP zich niet voluit houdt aan de democratische spelregels zoals die in de Grondwet zijn verankerd.
Deze redenen hebben zo’n zwakke inhoud dat de SGP naar mijn vaste overtuiging precies de andere kant moet uitgaan: niet terugtrekken, maar optrekken. Terugtrekken wekt bij zowel buitenstaanders als intern verontrusten het beeld van angst op. In de politiek is er niets dodelijker dan dit.
Dus niet achteruit, maar vooruit. Hoe? Door te laten zien dat iedere vergelijking met Iran belachelijk is en voortkomt uit totale onkunde. Zowel de geschiedenis als het heden kan die waanbeelden snel tot domheid reduceren. Dit geldt ook voor de relatie tussen SGP en parlementaire democratie. In feite wreekt zich hier het grote gebrek aan apologetiek bij de SGP. In plaats van een jubileumbundel was een apologetisch werk beter geweest.
Advies
Tegenwoordig kosten externe adviseurs scheppen met geld. Mijn advies is gratis: zie af van het voornemen om het woord theocratie te vermijden en start een campagne die duidelijk maakt dat gereformeerde theocratie altijd geweldloos is, dat die niets met gewetensdwang te maken heeft en dat die antirevolutionair is. Offensief optreden werkt altijd beter dan defensief retireren.
In één klap zijn dan vier vliegen gevangen: 1. De buitenwacht weet hoe het zit. 2. De binnenwacht loopt niet weg. 3. De SGP behoudt haar zelfrespect. 4. Teellinck zou het naar zijn zin hebben.
De auteur is predikant van de hersteld hervormde gemeente te Urk en bijzonder hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam vanwege de Hersteld Hervormde Kerk. Reageren aan scribent? goedbekeken@refdag.nl.
