13-10-2008 08:12
| Dr. K. Ruitenberg
Amerika liep voorop in de huidige kredietcrisis. De beleggers raakten in paniek en aandelen daalden snel in waarde. De huizenprijzen in Amerika zijn drastisch gedaald. De Nederlandse overheid is inmiddels bezitter van een belangrijke bank. Zonder de noodgrepen van de overheden zou Fortis failliet zijn gegaan. Spaarders die hun geld naar IJsland hadden gesluisd, hebben daar nu ook spijt van. Spaargeld blijkt op dit moment niet meer veilig. De aandelenkoersen op de beurzen zijn bijna gehalveerd. Kortom, onzekerheid alom.
De kredietcrisis raakt de samenleving in een van haar fundamenten, namelijk vertrouwen. Vertrouwen is in het verleden de basis geweest voor het aangaan en verschaffen van leningen. Eenieder vertrouwde dat het allemaal wel goed zou komen. Dat er ongebreideld geld kan geleend worden voor zaken waarvoor men eigenlijk geen middelen heeft of onvoldoende inkomen.
Geldverstrekkers gaan ook niet vrijuit. Hoe werden de mensen niet gedrongen tot het doen van een bepaalde aanschaf. Er is gebruikgemaakt van de menselijk hebzucht. De één is daar meer mee behept dan de ander. Evenwel is hij in het Westen bijna gemeengoed geworden. Consumentisme.
Het gevolg van het verlenen van kredieten, het in omloop brengen van geld zonder dat er valide onderpanden zijn, is inmiddels wel duidelijk. Het woord verdampen is nog nooit zo veel gebruikt als nu. Mensen worden genoodzaakt hun huizen te verkopen. De wet van vraag en aanbod laat zich nu gelden. Ook in Nederland is deze maand de prijs van huizen voor het eerst sinds vele jaren gedaald. Al met al durven weinig mensen het nu aan om een huis te kopen. Iedereen is onzeker over de gevolgen van de huidige ontwikkelingen. De mensen zijn bang geworden. En gaan dan juist dingen doen die ze niet moeten doen. Angst is een slechte raadgever. Onzekerheid zorgt voor weinig daadkracht. Hierdoor ontstaat een neerwaartse spiraal.
Vertrouwen hebben in en zich veilig voelen bij is een basisbehoefte van ieder mens. Dat zien we dagelijks om ons heen. Wanneer er sprake is van het niet volledig kunnen functioneren, wordt dat temeer duidelijk. Als er geen veilige basis is, gaat het niet goed. We voelen ons bijvoorbeeld niet veilig in een situatie waarin we ons niet begrepen voelen of wanneer we geen greep hebben op de situa-(is0(
tie om ons heen. Dit leidt tot veel maatschappelijke problemen. Denk aan de gebroken gezinnen en de
problemen die daaruit voortkomen. Er is dan geen veilige thuisbasis.(is2m(
Het herstellen van het vertrouwen van mensen is een moeizaam proces. Het vertrouwen gaat te paard en komt te voet. Als het vertrouwen geschaad is, gaat er vaak heel wat tijd overheen voordat het hersteld is. Dat geldt in relaties, dat geldt in de politiek, dat geldt ook in de financiële wereld. Het herstel in de financiële wereld zal alleen tot stand kunnen komen als er weer sprake is van vertrouwen. Dat er sprake is van een gevoel van veiligheid.
Soms verloopt dit heel snel, bijvoorbeeld wanneer een vertrouwenwekkend minister-president aantreedt; meestal gaat er veel tijd overheen. Het vraagt om voorspelbaar gedrag. En gedrag is alleen voorspelbaar als er sprake is van een solide basis. Als er gehandeld wordt volgens een vaste norm. De enorme veranderingen die zich de laatste decennia hebben voorgedaan in normen en waarden, maken het moeilijk om het vertrouwen te herstellen. Het vraagt dus om normen en waarden die vast zijn. Alleen een terugkeer tot Gods heilzame geboden zal rust brengen in een samenleving die op allerlei gebied op hol is geslagen.
De vraag is dan wel of we niet, zoals ook in Amerika door diverse kerkelijke leiders gezegd werd gezegd, naar een meer sobere leefwijze toe moeten. Het is een Bijbelse opdracht om dit te doen. Daarin is er veel te leren, ook voor de reformatorische gezindte. Overigens weten we ook dat we ons vertrouwen niet op het hier en nu moeten stellen. Dat is onzeker en gaat voorbij. De Psalmdichter zegt: Vest op prinsen geen betrouwen. Alleen het door God gegeven vertrouwen in Hem doet niet beschaamd staan.
De auteur is voorzitter van de raad van bestuur van gehandicapteninstelling De Schutse. Reageren aan scribent?
gedachtegoed@refdag.nl.
