De Amerikaanse kredietcrisis houdt wereldwijd de gemoederen bezig. Uit de crisis zijn veel lessen te trekken, stelt drs. A. P. de Jong; lessen die ook al in de Bergrede van de Heere Jezus klonken.
De achterliggende weken stonden vrijwel dagelijks in het teken van de kredietcrisis en de wereldwijde schommelingen van de aandelenkoersen na de enorme daling op 21 januari. Wat kunnen we hiervan leren?
Eerst iets over de achtergronden. Diverse grote banken presenteerden onlangs miljardenverliezen door omvangrijke afboekingen op hun leningen en hypothekenportefeuille. Hoewel de directe oorzaak ligt in de riskante woningfinancieringen in de VS, de zogenaamde subprime-hypotheken, blijkt dit zich als een olievlek over de wereld uit te breiden.
Deze hypotheken worden in de VS aan financieel zwakkere particulieren verstrekt. De eerste periode (2, 3 of 5 jaar) betalen zij een lage vaste rente, maar daarna wordt de rente voor de rest van een 30-jarige looptijd verplicht variabel, waarbij deze kan oplopen tot boven de 10 procent per jaar. De betreffende huiseigenaren hopen dat dit risico te kunnen ontlopen door na afloop van de rentevastperiode een nieuwe hypotheek aan te trekken tegen weer een 2-, 3- of 5-jaars lage vaste rente, omdat hun huis inmiddels meer waard is geworden.
Het risico van betalingsproblemen of gedwongen verkoop voor de hypotheekbanken moet worden opgevangen door een goede spreiding en de bovengemiddelde rentevergoeding. Daarnaast worden deze hypotheken als beleggingsproduct doorverkocht.
In de VS is de omvang van deze hypotheken enorm toegenomen. Werd in 1996-2004 nog maar 9 procent subprime verstrekt, in 2004-2006 was dat maar liefst 21 procent.
Zorgplicht
In Nederland kennen wij dergelijke hypotheekvormen niet. Als er al sprake is van een lage instaprente met aanpassing na een jaar, moet de aanpassing in het kader van de zorgplicht die hypotheekverstrekkers hebben reeds op voorhand worden doorgerekend.
De verstrekkers van dergelijke hypotheken hebben deze financieringen namelijk weer als één samengesteld pakket (portefeuille) doorverkocht. Dat gebeurt door tegen onderpand van deze hypotheken obligatieleningen uit te geven, waarbij financiële partijen (banken, verzekeraars, pensioenfondsen e.d.) deelnemen in onderdelen van deze portefeuille met een verschillend risico. Het verschil in risico wordt bepaald door de rangorde waarin betaling van rente en aflossing wordt ontvangen. Het laagste risico ligt bij de klasse obligaties die als eerste wordt betaald.
Bij de waardering van dergelijke obligatiebeleggingen spelen statistische modellen en historische patronen ten aanzien van het betalingsgedrag van huiseigenaren een grote rol.
Onzekerheid
In juni 2007 ontstonden de eerste problemen in de VS. De afboekingen en achterstanden in de betaling van rente en aflossing namen dusdanige vormen aan, dat de op het verleden gebaseerde modellen niet langer bruikbaar werden geacht. Particulieren konden geen nieuwe hypotheek aantrekken omdat hun huis in waarde daalde en raakten door de rentestijging in betalingsproblemen. Hypotheekbanken moesten te verkopen huizen zelf inkopen, wegens onvoldoende belangstelling en dalende huizenprijzen. Hierdoor ontstond er grote onzekerheid in de financiële sector over de waarde van deze beleggingsproducten.
De verhandelbaarheid nam dientengevolge sterk af, waardoor diverse financiële instellingen in moeilijkheden kwamen en steeds moeilijker geld konden aantrekken om aan hun verplichtingen te kunnen voldoen. Dat leverde foto’s op zoals van Northern Rock, een Engelse bank, waar mensen dagen in de rij stonden om massaal hun spaargeld op te nemen tot een bedrag van naar schatting wel 2 miljard Engelse ponden. Daarmee was de kredietcrisis geboren.
Door publicatie van de cijfers van grote banken over het derde kwartaal 2007 en de recente publicatie van de jaarcijfers, wordt de enorme omvang van deze crisis steeds duidelijker. Verliesschattingen lopen uiteen van 150 tot 400 miljard Amerikaanse dollar. Analisten gaan ervan uit dat de banken met de huidige afboekingen van ruim 100 miljard nog niet de helft van hun verlies hebben genomen. De betalingsachterstanden bij de subprime-hypotheken zijn inmiddels opgelopen van 16 procent in oktober tot 21 procent in januari en daarmee drie keer zo hoog dan in 2005.
De vrees dat dit zou kunnen leiden tot een recessie in de VS of zelfs op wereldschaal, heeft op zijn beurt de aandelenkoersen sterk onder druk gezet. Het dalende vertrouwen werkt vervolgens als een sneeuwbal, waardoor de crisis steeds grotere vormen heeft aangenomen. En het einde is nog niet in zicht.
Lessen
Wat kunnen wij hiervan leren? In de eerste plaats laat dit zien hoe enorm ingewikkeld het financieel-economische systeem in elkaar steekt. Door complexe beleggingsproducten en wereldwijde handel in dergelijke derivaten, is geen totaaloverzicht meer te verkrijgen en is de mogelijkheid voor centrale banken om bij te sturen gering. Dat moet ons extra voorzichtig maken ten opzichte van allerlei ingewikkelde beleggingsproducten, waarbij de opbrengst in hoge mate afhankelijk is van onzekere factoren, zoals toekomstige beurskoersen. Speculeren en gokken komt dan wel erg dicht bij elkaar te liggen.
Ten tweede, deze gebeurtenissen laten ook het risico zien van een (te) hoge hypotheek. In veel gevallen gaan met name jonge mensen financiële verplichtingen aan, die een zware wissel trekken op de ruimte om tegenvallers op te vangen. En het krijgen van kinderen moet dan worden uitgesteld vanwege de noodzaak van twee volledige inkomens. Daarmee scheiden we echter wat God heeft samengevoegd. Bij het aangaan van een huwelijk hoort principieel de bereidheid om kinderen te ontvangen. Laten we dan ook in die weg Gods zegen zoeken te ontvangen.
Ten slotte onderstreept dit de waarschuwing van de Heere Jezus uit de Bergrede om geen schatten te vergaderen op de aarde, waar ze de mot van een langzame beurskrach en de roest van een kredietcrisis verderft. Hoeveel mensen verliezen hun hoop met het verlies van hun (vermeende) rijkdom die bij een forse daling van de beurskoersen in rook opgaat? Laten wij in de eerste plaats het Koninkrijk van God zoeken en schatten vergaderen in de hemel door weg te geven. Calvijn noemt weggeven: het vooruitsturen door een christen van zijn goederen naar zijn eeuwig vaderland. En dat biedt toch veruit het hoogste rendement.
De auteur is werkzaam als hoofd riskmanagement in de banksector.
