11-05-2009 11:44
| Hoofdredactioneel commentaar
De Zwarte Dood, zo heette de ziekte waaraan halverwege de 14e eeuw naar schatting een derde van de Europese bevolking overleed. De naam zegt meer over de vreselijke gevolgen van de ziekte dan over de ziekteverwekker. De patiënt kreeg ernstige inwendige bloedingen die donkere vlekken op zijn huid veroorzaakten, waarna hij vaak binnen enkele dagen overleed. De boosdoener was hoogstwaarschijnlijk de pestbacterie, die zich via ratten en vlooien verspreidde.
Het tempo waarmee de pest zich door Europa bewoog, was voor die tijd behoorlijk snel. In de tweede helft van 1347 maakte de ziekte haar opwachting in het Italiaanse Genua, een halfjaar later vielen de eerste slachtoffers in Londen en uiteindelijk bereikte de bacterie Rusland in 1350.
De wereld is echter een dorp geworden. De eerste gevallen van wat nu de Mexicaanse griep heet, werden op 23 april gerapporteerd: zeven mensen in de Verenigde Staten waren getroffen door een nieuwe variant van de varkensgriep. Later bleek dit H1N1-virus ook de veroorzaker te zijn van de ziekte van tientallen patiënten in Mexico. Intussen heeft de ziekte zich verspreid over bijna dertig landen, waarbij tot nu toe alleen het Afrikaanse continent gespaard is gebleven.
Dat laatste zegt meteen iets over de manier waarop de griep zich nu uitbreidt: toeristen en andere reizigers verspreiden het virus van land naar land. Kennelijk zitten er ook positieve kanten aan wanneer de globalisering je voordeur voorbijgaat. Dat is nu echter een schijnvoordeel. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) gaf vorige week al aan dat het zeker denkbaar is dat de ziekte binnen enkele weken of maanden het zuidelijk halfrond bereikt, omdat daar nu het koudere seizoen aanbreekt. Ondervoeding, oorlog en hiv maken de bevolking in die landen aanzienlijk kwetsbaarder.
De WHO verwacht dat bij zo’n wereldwijde verspreiding, een pandemie, circa een derde van de wereldbevolking met het virus besmet wordt. Zoals het er nu uitziet, levert dit voor het overgrote deel van hen niet meer problemen op dan het klassieke ‘griepje’. Maar in landen met slechte medische voorzieningen is de kans op complicaties groot. De WHO voegt daar de mogelijkheid aan toe dat dit virus verandert in een veel agressiever type. Het is daarom volstrekt misplaatst dat diverse media de berichten over het virus nu al afdoen als paniekzaaien.
Bij de Zwarte Dood duurde het zes eeuwen voor er een medicijn werd gevonden. Donderdag zullen deskundigen van de WHO zich beraden over de productie van een vaccin tegen Mexicaanse griep. Bij de huidige ziekteverwekker ligt een vaccin niet voor de hand, tenzij het virus inderdaad een dodelijke wending zou nemen. Vooralsnog valt er meer te verwachten van virusremmers en hygiënische maatregelen.
Dat werkte bij de Zwarte Dood ook. In die tijd was het besef veel sterker dat de ziekte een straf van God was. Een Joodse arts voerde in de Joodse wijk van Straatsburg de oudtestamentische reinigingswetten in, waardoor slechts een klein deel van de inwoners besmet raakte. Dat Mexico vorige week al het ‘regime’ versoepelde, lijkt dus wat voorbarig.
