17-09-2008 11:13
| Hoofdredactioneel commentaar
Wie is de volgende? Die vraag houdt de financiële wereld bezig nadat de gerenommeerde zakenbank Lehman Brothers maandag uitstel van betaling vroeg. Met dat scenario hielden enkele maanden geleden weinigen rekening. De bank had wel voor hetere vuren gestaan. Twee wereldoorlogen, de crisis van 1929, 11 september 2001: Lehman stond zijn mannetje. Tegen de kredietcrisis blijkt hij echter niet bestand.
Lehman is op dit moment niet de enige. Sectorgenoot Merril Lynch, ook in financiële nood, is overgenomen door Bank of America. En de grootste verzekeraar van de Verenigde Staten verkeert eveneens in zwaar weer. Vandaag heeft de Federal Resrve besloten het noodlijdende AIG de helpende hand toe te steken door een krediet te verstrekken van 85 miljard dollar.
Daarmee is de kredietcrisis weer helemaal terug, heftiger zelfs dan ooit tevoren. Het is als golven die tegen de financiële kust aanbeuken. UBS, Bear Stearns, Northern Rock, Countrywide, Citigroup, Freddie Mac, Fannie Mae: sommige gingen kopje onder, andere kunnen ternauwernood het hoofd boven water houden.
Ondertussen proberen centrale bankiers en toezichthouders de dijken te verstevigen om te voorkomen dat het achterland -lees: de consument- natte voeten krijgt. Honderden miljarden zijn in de geldmarkt gepompt om te voorkomen dat het systeem, waarbij banken onderling geld aan elkaar lenen, vastloopt. Nog eens tientallen miljarden zijn gebruikt om wankelende instellingen overeind te houden. Voorlopig is het dweilen met de geldkraan open.
Het besluit van de Amerikaanse minister van Financiën, Paulson, maandag om niet in grijpen bij Lehman is om die reden helemaal zo gek nog niet. Marktwerking kan een reinigend effect hebben. Bovendien zullen instellingen minder snel geneigd zijn grotere risico’s te nemen als ze weten dat er geen vangnet is. De keuze van Paulson zorgt er ook voor dat de belastingbetaler niet opdraait voor de kosten. Dat ligt anders in het geval van AIG. Een ondergang van de verzekeraar zou catastrofale gevolgen hebben voor de wereldmarkt. Toch is de hoge rente die AIG moet betalen voor de verstrekte lening wel een belangrijk signaal. Banken: let op je tellen, we helpen je niet zomaar.
Blijft de vraag: Welke bank is het volgende slachtoffer? Bevindt het Belgisch-Nederlandse Fortis zich in de gevarenzone nu de koers maar blijft dalen? Niemand die het zeker weet. De geruststellende woorden van politici en beleidsmakers lijken meer op een wens dan op een reële verwachting. Die onduidelijkheid is verontrustend.
De oorzaak van deze onduidelijkheid ligt bij de banken zelf. Het gegoochel met financiële instrumenten in het verleden zorgt er nu voor dat niemand de risico’s voldoende kan inschatten. Niet bij zichzelf, laat staan bij een ander. Dat Lehman nu omvalt, komt niet omdat de huidige problemen zo veel erger zijn dan de voorgaande crises, maar omdat de balansen van vele banken op zandgrond zijn gebouwd.
Het begin van een oplossing ligt daarom in het streven naar volledige transparantie. Laat de banken eens ouderwets hun boekhouding opmaken. Zonder al die ingewikkelde fratsen. Zonder gebakken lucht. Dat is ongetwijfeld een pijnlijk proces met grote verliezen, maar alleen zo kan het vertrouwen worden herwonnen en de beurskoers de weg naar boven vinden. Centrale banken, indien nodig samen met de politiek, moeten bij dit proces de regie op zich nemen en de vinger beter aan de pols houden; zelfregulering blijkt simpelweg niet te werken.
Snelheid is geboden. Het water van de crisis sijpelt al door de dijken, met als gevolg een stagnerende groei, oplopende rentes en een hogere inflatie. Zeker in de VS, maar ook in Europa. Blijft de onduidelijkheid bestaan, dan komen er nieuwe golven. En spoelen meer banken weg. Totdat consumenten tot hun enkels in het water staan.
