Medische experimenten

Tegelijkertijd bewijst de ontdekking dat belangrijke wetenschappelijke vindingen niet altijd het gevolg zijn van een weloverwogen proefopzet, maar van ”trial and error”, een hagelschotmethode die via vallen en opstaan inderdaad tot succes kan leiden. Soms gaat het zelfs om zogenaamde toevalstreffers, waarbij helemaal geen sprake is van menselijke berekeningen.

Zoiets lijkt niet alleen het geval bij de ontdekking van antibiotica, maar nu ook bij een experiment met probiotica. Geheel tegen alle verwachtingen in bleek gistermorgen dat in een groep patiënten met acute ontsteking van de alvleesklier die werden behandeld met priobiotica, 24 mensen overleden zijn, tegen 9 patiënten uit de groep die een nepmiddel kreeg. Het effect van de probiotica was dus averechts, want deze voedingssupplementen bevatten levende bacteriën die in het algemeen de gezondheid bevorderen.

Het spreekt vanzelf dat de onderzoekers zich zeer aangeslagen toonden. Zij doen dit niet zomaar af als een bedrijfsongeval of een calculeerbaar risico bij medische experimenten. De boosheid en het verdriet van de nabestaanden zijn begrijpelijk. Terecht hebben de wetenschappers op een heel zorgvuldige wijze de familieleden geïnformeerd en begeleid. Immers, mensen zijn geen proefdieren en die indruk mag ook nooit ontstaan.

Tegelijkertijd roept de uitkomst van dit experiment bij het grote publiek vragen op. Deugde de opzet ervan wel? Hadden de onderzoekers niet eerder kunnen stoppen? Is het niet beter om een punt te zetten achter dit geëxperimenteer met patiënten, dat nu kennelijk mensenlevens kost? Het antwoord op die vragen is helder. De opzet was helemaal volgens het boekje. De onderzoekers konden niet eerder stoppen, want dit soort experimenten gebeurt ’blind’, zodat de arts niet weet wie wel en wie geen probiotica krijgt. Dat is nu eenmaal een vereiste voor deugdelijk onderzoek. Er is dus geen sprake van sollen met patiënten.

Een van de lessen is wel dat de voorwaarden voor proeven met probiotica aangescherpt moeten worden en dat heeft de verantwoordelijke commissie ook al uitgesproken. Het kan ook geen kwaad dat er een eind komt aan de mythe dat alles wat ’moeder natuur’ levert, in alle omstandigheden onschadelijk is. Doorslaan naar de andere kant is evenmin terecht: de drankjes van Yakult treft geen enkele blaam.

Daarnaast bewijst deze trieste uitslag juist dat medische experimenten onmisbaar zijn voor het ontwerpen en vinden van goede en veilige medicijnen en voedingssupplementen. Juist bij ernstig zieke patiënten kan een afwijkend of zelfs tegengesteld effect gevonden worden. Hoewel dierproeven de laatste tijd, ten onrechte, in een kwade reuk staan, is het raadzaam om te onderzoeken of hier een goed dierproefmodel voor gevonden kan worden.