De kip is verorberd, de zon gedaald en de gezichten zijn nauwelijks meer te zien als het gesprek op relaties komt. Op de compound, ergens in Zuid-Sudan, zitten een paar jonge Sudanezen en Ugandezen. „Sla jij je vrouw wel eens?” wil Sharon van Peter –een goed opgeleide dertiger– weten. Die schudt zijn hoofd. Zijn vrouw vond dat overigens hoogst merkwaardig: „Hou je wel van me?” vroeg ze na een aantal maanden. „Je slaat me nooit.” Want, heeft zij geleerd: een goede man slaat soms zijn vrouw.
Het is echter niet zo dat Peter zijn vrouw nooit ‘straft’. „Weet je wat ook goed werkt?” vraagt hij. „Een hele dag weglopen en dan je telefoon niet opnemen. Heel effectief.” Sharon humt hevig instemmend, weet het uit ondervinding. „Ja, dat is echt vreselijk”, giechelt ze. „Bij mij werkt het.”
Ze zijn op dreef. De bruidsschat komt op tafel. Peter verdedigt het goed recht ervan, onderstreept dat het goed is om een vrouw niet zomaar te ‘krijgen’. „Dan zorg je ook beter voor haar.” Sharon kan zich daar wel in vinden, maar verklaart dat haar man geen bruidsschat heeft betaald aan haar familie. Omdat haar vader was overleden, zou een oom recht op een deel van de bruidsschat hebben. „Die man komt alleen als er iets te halen valt”, moppert Sharon. „Denk maar niet dat we zijn buidel gaan spekken.”
Met de moeder van Sharon sprak het stel af dat het beter was eerst te werken en wat te verdienen, en dat er dan genoeg geld zou zijn om haar te onderhouden. Ze beloofden plechtig dat te doen. Veel effectiever dan alles vóór je huwelijk aan een geldbeluste oom spenderen. Moeder kon het nog wel begrijpen, maar haar verdere familie dacht er bepaald anders over. Schandelijk vonden ze het gedrag. Traditioneel is een huwelijk in Afrika immers niet zozeer een verbintenis tussen twee individuen, maar veel meer tussen twee families.
Sharon en haar man staan echter niet alleen met hun nieuwe inzichten. Families zijn in Afrika vaak hecht, maar het schuurt in toenemende mate tussen de oudere en de jongere generatie. Voor de website van de Britse omroep BBC schreef de Nigeriaanse journalist Sola Odunfa vorige week een interessant artikel over de verminderde populariteit van het huwelijk in het zuiden van Nigeria. Terwijl een Afrikaans spreekwoord zegt dat een man zonder vrouw is als een vaas zonder bloemen, wachten steeds meer jonge Nigeriaanse mannen met trouwen, aldus Odunfa. Ze willen het liefst eerst tien jaar geld verdienen, voordat ze zich de ‘luxe’ van een vrouw veroorloven.
Maar er is meer aan de hand, betoogt Odunfa. Jongeren die trouwen, zetten traditionele gezinswaarden „met zulke nonchalance overboord dat je je afvraagt of het instituut huwelijk nog wel iets voor hen betekent.” Hij denkt daarbij onder meer aan de toegenomen zelfstandigheid van de vrouw, die de vrijheid wil om haar eigen manier van leven te bepalen.
Interessant is dat er ook op economisch gebied verschuivingen plaatsvinden. Afrikaanse jongeren streven in toenemende mate naar onafhankelijkheid van de familie. Het is voor hen niet meer vanzelfsprekend hun zuurverdiende geld in het bodemloze vangnet van de familie te storten. Want zo gaat het: heeft iemand een beetje geld, dan weet de verste achterachterneef hem te vinden. En dan is je succes snel over. Niets investeren, niets sparen.
Deze ontwikkelingen onderstrepen de boodschap van een toenemend aantal Afrika-analisten dat het continent sterk in ontwikkeling is. Een iets lossere, minder drukkende familiestructuur zou de economische groei in belangrijke mate kunnen aanzwengelen. Een belangrijk tijdschrift als The Economist verwacht dat Afrika de komende decennia het continent met de sterkst groeiende economie zal zijn.
De veranderingen zijn dus zeker als positief te duiden. Toch is te hopen dat de nieuwe Afrikaanse generatie met het kind niet het badwater van de sociale cohesie weggooit. De vereenzaming van velen aan de rand van de westerse maatschappij is niet iets om naar te streven.
Reageren aan scribent? buza@refdag.nl
