De romantische Europese verwachtingen van Barack Obama moeten plaatsmaken voor realiteitszin, betoogt dr. Hans Veldman. Amerika is helemaal niet zo progressief als veel Europeanen graag zouden willen. Bovendien heeft de nieuwe president zijn handen vol aan de binnenlandse problemen in de VS.
Een van de meest bijzondere kenmerken van de victorie van Barack Obama is dat zijn zege een belangrijke politieke demografische trend doorbrak. Sinds de jaren zestig heeft Amerika’s politieke en economische zwaartepunt zich verlegd van het noordoosten naar de ”Sun Belt” of de ”Southern Rim”, de regio die zich uitstrekt van zuidelijk Californië naar het zuiden van Florida. De verkiezing van Ronald Reagan, Bush sr. en Bush jr., alsmede de verkiezingscampagne van John McCain, waren gebaseerd op het idee dat de conservatieve waarden en normen van het zuiden en westen de determinanten waren voor de politieke mores in Washington.
Wat sinds de verkiezing van John F. Kennedy geen enkele Democratische kandidaat meer gelukt was, lukte Obama wel. Met een moderne e-marketingcampagne oefende hij een geweldige aantrekkingskracht uit op Amerikanen die voorheen nimmer overwogen een tocht naar de stembus te maken. Hij sprak een coalitie aan van jongeren, middelbare professionals, zwarten, vrouwen, latino’s en Aziaten en wist met deze regenboogcoalitie de op het zuiden gerichte blanke conservatieve politieke cultuur te doorbreken.
Amerika’s eerste zwarte president positioneerde zich gedurende zijn campagne als een harmonieuze politicus, die in staat zou zijn een einde te maken aan de te ver doorgeschoten polarisatie tussen Republikeinen en Democraten. Bovendien refereerde hij gedurende zijn campagne meer dan eens aan een nieuwe wereldorde, waarin Amerika weer meer zou gaan samenwerken met zijn oude en mogelijk nieuwe bondgenoten. In dit opzicht leek hij zich te presenteren als een erfgenaam van de grote Democratische presidenten Roosevelt, Truman en Kennedy.
Onderlaag
Dit is ook meteen de reden waarom in Europa de verwachtingen over hem zo hooggespannen zijn. Obama’s victorie wordt hier opgevat als een mogelijke terugkeer naar het Amerika dat wij graag willen zien: idealistisch, democratisch georiënteerd en als hoeder van een door conflicten bedreigde wereld.
Hoezeer Obama ook een politieke demografische trend heeft doorbroken, niet vergeten mag worden dat John McCain, de vertegenwoordiger van de partij die geassocieerd wordt met de kredietcrisis, de impopulaire Bush en het Amerikaanse falen in Irak, maar liefst 48 procent van de absolute stemmen wist te behalen. Deze relatief hoge Republikeinse score geeft aan dat de maatschappelijke onderlaag beslist niet zomaar richting Democraten zwenkt.
Bovendien gaf een na-electorale analyse van Edison Media Research aan dat 22 procent van de Amerikanen zichzelf beschouwt als liberaal, 34 procent als conservatief en 44 procent als gematigd door het leven gaat. Zelfs met een Democratische meerderheid in het Huis van Afgevaardigden en de Senaat kan er niet van een politiek mandaat voor Obama gesproken worden.
Amerika is in politiek opzicht nog te verdeeld en de weifeling over financiële steun aan autoproducent General Motors illustreert de moeilijke positie waarin de toekomstige president komt te verkeren. De Republikeinen zijn tegen steun. De Democraten, met hun banden met de vakbonden, waren voor, maar raken meer en meer verdeeld, omdat onderzoek uitwijst dat de overgrote meerderheid van Obamakiezers van mening is dat belastinggeld niet meer gebruikt mag worden om een reeds failliete bedrijfstak van autoproducenten in stand te houden.
New Deal
Aan de vooravond van zijn presidentschap wordt Obama vaak vergeleken met Roosevelt op het moment dat hij een New Deal formuleerde ter bestrijding van de Grote Depressie. In deze vergelijking wordt eraan voorbijgegaan dat de New Deal Amerika economisch niet veel hielp, maar de Tweede Wereldoorlog verantwoordelijk was voor het economisch herstel van de Nieuwe Wereld.
Belangrijk is ook te vermelden dat Roosevelt zich gedurende zijn eerste twee termijnen weinig van de wereld kon aantrekken. De Amerikaanse politieke cultuur was isolationistisch en gericht op de binnenlandse economische sores. Hoewel de recente G-20-top besloot dat landen een jaar lang geen protectionistische maatregelen mogen afkondigen, staat in elk schoolboek economie dat in tijden van economische teruggang vele vormen van afgeleide protectie (stringenter douanebeleid, andere kwaliteitseisen jegens buitenlandse producten) opkomen.
Een nieuwe Roosevelt of niet, ook bij Obama zal Roosevelts adagium van ”first things first” gelden. Eerst zullen Amerika’s binnenlandse economische problemen opgelost moeten zijn voordat de president weer de wereld in kan kijken. In het Amerika van na de overwinningsroes wordt deze opvatting breed gesteund.
Het gevolg van dit alles is dat Amerika meer van zijn bondgenoten zal gaan vragen en hierdoor de verwachtingen over Obama als eerste zwarte president minder door een historische romantiek en meer door realiteitszin ingegeven gaan worden.
De auteur is als Amerikadeskundige verbonden aan de Haagse Hogeschool en Nyenrode Business Universiteit en auteur van ”De strijd om het Witte Huis” (uitgeverij Aspekt, 2007).
