Beginselvaste opstelling CU loont

Er is al veel geschreven over de veelal als ongemakkelijk ervaren relatie tussen het christelijke geloof en politieke macht. Belangrijker dan het hebben van macht is welk antwoord ik geef als mij wordt gevraagd wat ik heb gedaan met de macht.

De kernopgave voor de christelijke politiek is voor mij ”de macht dienstbaar maken aan de gerechtigheid”. Het gaat in de christelijke politiek dus nooit om de uitoefening van macht als zodanig, maar om deze in dienst te stellen van de Bijbelse gerechtigheid en daarmee van de naaste en de samenleving.

Werpt regeringsdeelname nieuw licht op onze houding ten aanzien van politieke machtsuitoefening? De soms felle reacties op regeringsdeelname van een uitgesproken christelijke partij lieten zien dat we geen overspannen verwachtingen hoeven te hebben van het draagvlak voor onze achterliggende overtuiging. Het doet ons indringender dan voorheen beseffen wat het vraagt om politiek te bedrijven die voor de hele Nederlandse samenleving betekenisvol kan zijn.

Voor de muziek uit

Bij de vorige verkiezingen ontdekten meer mensen dan voorheen dat onze standpunten realistischer zijn dan zij dachten, onder meer via de stemwijzer. Men deelt dan misschien niet onze uitgangspunten, maar is het wel eens met onze standpunten. Tegelijk moeten we nuchter constateren dat voor andere, zeer aangelegen standpunten rond medisch-ethische kwesties, de vrijheid van onderwijs of ten aanzien van huwelijk en gezin aanmerkelijk minder publieke steun te vinden is.

Dat mag ons zeker niet de passie ontnemen om ervoor te blijven strijden. Die weerstand vraagt om geduld én creativiteit, namelijk door intussen wél stappen te zetten die laten zien waar het uiteindelijk naartoe moet. Mooi vind ik de beeldspraak van het ”bloemetje in het beton”. We beseffen: het beton krijgen we niet zomaar weg. Maar het bloemetje laat zien waar het naartoe gaat!

Een ‘bloem’lezing: de wetgeving inzake abortus en euthanasie is in het coalitieakkoord niet afgeschaft, wel is er meer aandacht voor alternatieven. Het bordeelverbod keert niet terug, wel ligt er nu wetgeving ter bestrijding van misstanden in de seksbranche en worden er uitstapmogelijkheden voor prostituees ontwikkeld.

En wat het geduld betreft: we hebben vaker gezien hoe we met onze standpunten minstens tien jaar voor de muziek uit liepen. Zo komt er met het Handvest Verantwoordelijk Burgerschap eindelijk een evenwichtiger benadering tussen burgerrechten en burgerplichten. Er komt een royalere én rechtvaardigere financiële ondersteuning voor gezinnen. En deze weken horen en lezen we dagelijks hoe onze euro­realistische opstelling inmiddels gemeengoed is geworden.

Kortom: beginselvastheid is geen verhindering voor voluit christelijke politiek in een geseculariseerde omgeving, nee: beginselvastheid loont, mits zij gepaard gaat met realisme in de toonzetting, creativiteit en geduld.

Valse tegenstelling

Bij sommigen leeft echter juist de vraag of deelname aan de macht niet ten koste zal gaan van die beginselvastheid. Gaapt er niet een onoverbrugbare kloof tussen meeregeren en getuigen?

De tegenstelling tussen macht en getuigenis is echter een valse. Het een kan immers niet zonder het ander en het ander niet zonder het een. Werd de rol van de partij vanuit de oppositie vaak gezien als die van een bestuurlijk ingestelde getuigenispartij, nu ontwikkelen wij ons meer tot een getuigende bestuurderspartij.

Dat neemt niet weg dat het oppassen geblazen blijft dat de macht niet meer met ons doet dan wij met de macht. De spanning tussen deelnemen aan de macht en vasthouden aan het eigen verhaal mag niet wegvallen. Het is daarom zaak trouw te blijven aan de centrale roeping van de christelijke politiek om de macht dienstbaar te maken aan de gerechtigheid.

Aan die roeping verandert niets op het moment dat de verantwoordelijkheid die men draagt een andere wordt. Het maakt geen principieel verschil of men aan die roeping gehoor probeert te geven vanuit een positie op het regeringspluche of vanuit een rol in de oppositiebanken.

Compromis

De positie van regerings­partij brengt wel de noodzaak met zich mee om opnieuw de houding ten aanzien van het compromis te bepalen. Compromissen sluiten hoort bij het politieke vak. De ChristenUnie stelt er een eer in om in de coalitie zo nu en dan een compromis aan te dragen om tegenstellingen tussen de partijen te overbruggen.

Maar als een compromis raakt aan wezenlijke eigen overtuigingen is het vanuit de oppositie eenvoudiger om nee te blijven zeggen dan in een coalitie. In een positie van bestuurlijke verantwoordelijkheid vergen de mogelijke consequenties van een onverkort vasthouden aan het eigen standpunt ten minste een expliciete afweging.

Niet ieder compromis dat je liever niet zou sluiten is vanzelfsprekend een kabinetscrisis waard. Dat is in een kabinet overigens niet anders dan in een college van Gedeputeerde Staten of van burgemeester en wethouders. Een compromis komt nooit in de plaats van de eigen overtuiging, maar is per definitie uitdrukking van een tijdelijke overeenstemming, een tussenstap in de richting van het ideaal.

Plichtsverzaking

Is er dan geen grens aan het compromis? Zeker wel. Er kan een moment zijn dat het te bereiken resultaat niet meer opweegt tegen wat moet worden prijsgegeven. Ik denk dan aan thema’s als de beschermwaardigheid van het leven, de vrijheid van godsdienst en de vrijheid van onderwijs.

Kortom: regeringsdeelname van de ChristenUnie betekent geenszins een relativering van uitgangspunten of ”herbronning”. Tenzij daarmee wordt gedoeld op het voortdurend opnieuw teruggaan naar de bron om daaruit wijsheid te putten voor de vraagstukken voor vandaag. Wanneer we ons geen rekenschap geven van de andere verantwoordelijkheid en issues welke onze aandacht vragen, zou ik dit een ernstige vorm van plichtsverzaking willen noemen. Want simpelweg blijven ‘herhalen’ wat ooit gezegd is, schiet tekort.

De auteur is minister voor Jeugd en Gezin en politiek leider van de ChristenUnie.