Er ging de laatste weken veel mis bij banken. Anton Dieleman RA vindt dat de ambtenaren financiën bij de overheid meer kennis in huis moeten hebben.
Een aantal gemeentes en provincies blijkt in de problemen te komen door de gelden die zijn uitgezet bij verschillende IJslandse banken. De betreffende banken hebben weliswaar een zogenaamde A-status bij de kredietratingbureaus, maar ook dan kan het blijkbaar toch mis gaan. Werd vroeger gesproken over ”goudgerande waarden” (beleggingen in Nederlandse staatsobligaties); tegenwoordig hanteren we daarvoor de kwalificatie AAA-rating (ofwel: triple A). Die rating wordt vastgesteld door zogenaamde kredietratingbureaus en varieert van D (slecht) tot maximaal triple A.
Inmiddels krijgen decentrale overheden een enorme hoeveelheid commentaar over zich heen vanwege het feit dat ze in IJsland tegen een hoger rentepercentage gelden hebben belegd en het inmiddels in IJsland fout is gegaan. Uiteraard is het makkelijk om met de wijsheid van achteraf dergelijke kritiek te geven. De betreffende overheidsinstellingen handelden namelijk -formeel- binnen de kaders van de wet- en regelgeving. De Wet financiering decentrale overheidsdiensten (FIDO) die hier van toepassing is, vereist namelijk het uitzetten van gelden bij banken die ten minste een A-rating hebben. En daar voldeden de IJslandse banken aan. Dat argument wordt inmiddels ook door betrokkenen en de rijksoverheid uitdrukkelijk gecommuniceerd als verdediging. Toch is ook daarbij een nuancering op zijn plaats en zijn aanvullende overwegingen relevant. Niet primair als verwijt naar het verleden, maar ze kunnen zeker dienen als overweging voor de toekomst.
Als gelden worden uitgezet bij een instelling met een hoger risico, dienen de omvang van de post en het risico in redelijke verhouding te staan tot de financiële positie van het overheidslichaam. Als het weerstandsvermogen van de instelling 10 miljoen euro bedraagt is het wegzetten van 15 miljoen euro bij een buitenlandse bank met A-rating waarschijnlijk niet aanvaardbaar. Dit klemt te meer indien sprake is van gemeenschapsgeld.
Voorts vraagt het uitzetten van gelden bij buitenlandse banken met een lagere kredietrating deskundigheid bij de financiële mensen die beslissingsbevoegd zijn. Saillant detail in dit kader is dat een ambtenaar van de gemeente Groningen blijkbaar vroegtijdig problemen voorzag bij de IJslandse bank en daarom het geld terughaalde. Als die deskundigheid ontbreekt zou het niet moeten zijn toegestaan om te beleggen bij buitenlandse financiële instellingen met een hoger risicoprofiel. Inmiddels gaan dan ook al stemmen op om decentrale overheden te verplichten om ten minste voor instellingen met een AA-status te kiezen. Hoewel daarvoor zeker iets valt te zeggen, ontstaat een dergelijke opmerking iets te makkelijk door de kennis achteraf. Was een instelling met een AA-status in de problemen gekomen, dan hadden dezelfde mensen geroepen dat voortaan alleen bij instellingen met een triple-A-status belegd zou mogen worden.
Zwaarder
Voorts is het moment van het uitzetten van de gelden relevant. De kredietcrisis woedt inmiddels enkele maanden in volle hevigheid. Een overheidsinstelling die na augustus 2008 nog gelden in IJsland heeft uitgezet moet dit zwaarder worden aangerekend dan een instelling die dergelijke transacties vóór de kredietcrisis heeft uitgevoerd.
Tot slot verdient ook de rol van de toezichthouder aandacht. Als informatie naar voren komt waaruit blijkt dat landen of instellingen in een hoger risicosegment terechtkomen, zou een waarschuwingsmechanisme veel problemen kunnen voorkomen.
De in dit artikel weergegeven waarborgen kunnen het verschil uitmaken tussen enerzijds een bankrekening die als goudgerand wordt aangemerkt en anderzijds een vordering op een bank waarbij de andere partij met lege handen ijskoud aan de kant staat als het in de financiële wereld onverhoopt mis gaat.
De auteur is registeraccountant.
