Het landelijk netwerk van theetuinen groeit gestaag. Ook in Noord-Holland. Met wat goede wil stippelt de fietsliefhebber zelf een theetuinroute uit, zodat er op gezette tijden iets kan worden genuttigd in andermans hof. „Het gaat ons niet om de verdiensten.”
Afhankelijk van de persoon bepaalt keramist Bob Ernsting hoe hij de tuin noemt. Voor de passant die trek heeft in een consumptie is het een theetuin, voor de klant van de pottenbakkerij een keramiektuin. Voor Ernsting is het vertrouwde grond. Zijn vader verdiende in de boomgaard de kost als fruitteler. Nu bewoont de broer van de keramist het ouderlijk huis, zelf betrok hij na zijn trouwen de voormalige fruitschuur. De opslagruimte erachter richtte hij in als pottenbakkerij en galerie.
„Met de tuin zijn we al twintig jaar bezig. Het stond hier helemaal vol met fruitbomen. Daar hadden wij niet zo’n behoefte aan, maar ik ben nog altijd blij dat we een deel hebben bewaard. Ze zijn steeds ouder, groter en mooier geworden. Het natuurlijke karakter van de tuin is zo veel mogelijk bewaard.”
Stoofappelbomen
Knoestige stoofappelbomen, weggelopen uit een strip van Marten Toonder, vormen het skelet van de theetuin. In het vroege voorjaar dragen ze al vrucht, vanuit de pottenbakkerij: slingers van keramiek, gedraaide lampen, kunstzinnig gedecoreerde schalen. De fruitkwekerszoon houdt het geboomte en de heesters bij, zijn echtgenote is verantwoordelijk voor de kruiden. „We zijn allebei natuurmens, dat voegt heel goed. Ik doe het grove werk, Marian brengt de sfeer erin. Daar zijn vrouwen toch wat beter in dan mannen.”
Zes jaar geleden ontstond het idee de hof tot theetuin te verheffen. „Onze kinderen waren inmiddels wat groter, mijn vrouw vond het leuk om er iets bij te doen.” Wat een theetuin precies is, kan de pottenbakker niet vertellen. „In Purmerend-West zit er ook een: Joséphine. Die is eens in de twee weken open, de eigenares serveert dan een high tea in de achtertuin of de woonkamer. Wij zijn de hele zomer door op vrijdag en zaterdag geopend, maar doen het veel soberder. Ze kunnen hier een kop thee of koffie van de Wereldwinkel, appelperensap van een biologische kweker en zelfgebakken appeltaart krijgen. Op bestelling maakt mijn vrouw een knapzaklunch, verder gaan we niet. Zo doet ieder het op eigen wijze.”
Boerengebeuren
Zelf denkt de pottenbakker uit de Beemster bij het woord theetuin aan „een boerengebeuren, iets wat je erbij doet. Het gaat ons niet om de verdiensten. Met de opbrengst kunnen we op z’n best na verloop van tijd de zitjes vernieuwen.”
Indirect werpt de theetuin wel z’n commerciële vruchten af. De omzet van de pottenbakkerij is er duidelijk door verhoogd. „We zitten een eindje van de weg af, dus je ziet ons niet direct als je voorbijrijdt. Mensen die wat komen gebruiken, reageren vaak heel verrast als ze het hek door zijn. Hebben ze iets gedronken, dan kijken ze ook even in de galerie rond.”
De joviale keramist vindt het lastig om het theetuinpubliek te omschrijven. Het is in ieder geval vertrouwd volk. Hoewel het uitermate eenvoudig is om keramiek uit de tuin in een tas te moffelen, is er nog nooit iets gestolen. „Een deel van de bezoekers komt regelmatig terug. Mensen die hier lekker hun krantje zitten te lezen. Dat is toch geweldig, als anderen het in jouw tuin zo naar hun zin hebben.”
Consumptie met sfeer
De theetuin is in, het aanbod schier eindeloos. Theetuin de Heihut, Heidi’s theetuin, Nora’s theetuin…. Om enige orde in de chaos te scheppen, heeft www.theetuinen.jouwpagina.nl ze per provincie geordend, al biedt de website niet meer dan een greep uit wat op dit gebied te koop is.
Het aardige van een theetuin is dat ieder de term naar eigen smaak kan invullen. De meeste theetuinen lijken als lokaas te fungeren. Die van Noord-Holland vormen op deze regel geen uitzondering. Het gros is gekoppeld aan een tuincentrum, een galerie, een landbouwbedrijf. Eén ding hebben ze in ieder geval gemeen. Er wordt sfeer verkocht, in een verkillende samenleving een steeds geliefder artikel.
Hanneke Roorda: We zijn tuinarchitect, geen horecaondernemer
De modeltuin is nog steeds voor ieder toegankelijk, de theeschenkerij werd wegens overmatige belangstelling gesloten. Bezoekers van De Theetuin in Weesp, de oudste van Noord-Holland, mogen nu zichzelf bedienen.
Voor de locatie van De Theetuin in Weesp tekent elke theetuinbezitter. Aan het water, nabij het centrum van een historisch stadje, op een steenworp van een tot de verbeelding sprekend fort. Het idee voor De Theetuin ontstond in de jaren zeventig in Engeland. Daar ontdekten Stan Gall, Jacqueline van der Kloet en Niek Roozen, tuin- en landschapsarchitecten in opleiding, de opengestelde tuin. Die heeft meer te bieden dan een vrije wandeling langs wegen en paden. De bezoeker kan er ook wat nuttigen, vaak is er een tuinwinkel aan verbonden.
Het drietal besloot het concept te importeren en kocht in 1983 van de Dienst Domeinen het uit 1674 stammende Bastion Bakkerschans. Twee jaar hadden ze nodig om de woestenij om te vormen tot dat wat hen voor ogen stond: een modeltuin, een tuinwinkel en een theeschenkerij. De theeschenkerij brachten ze onder in het voormalige munitiemagazijn.
Niek Roozen, onder meer vormgever van Floriade 2002, houdt kantoor op het terrein. Jacqueline van der Kloet, befaamd beplantingsspecialiste, heeft haar bedrijf boven de theeschenkerij. Hanneke Roorda, de partner van Roozen, is naast haar taak als tuinarchitect verantwoordelijk voor de verhuur van het theehuis. „Van mei tot augustus hebben we elke week wel een trouwpartij, een huwelijksjubileum, noem maar op.”
Gemor
De eerste twintig jaar was de theeschenkerij een openbare horecagelegenheid, maar die ging aan haar eigen succes ten onder. „Bij mooi weer kwam half Weesp hiernaartoe. We kregen gemor van klanten: „Waar blijft m’n tosti, we zitten hier al tien minuten, wij waren voor hen.” Op een gegeven moment dachten we: „Bekijk het, we zijn tuinarchitect, geen horecaondernemer.”” In een voormalig kasje, nog uit de tijd dat de Bakkerschans onder Dienst Domeinen viel, kunnen passanten nu zichzelf bedienen.
Hanneke Roorda kreeg weer meer tijd voor de inkoop van planten, die ook in de modeltuin te vinden zijn. Ze moeten ook buiten de bloeitijd iets te bieden hebben. Tuinliefhebbers kunnen al wandelend ideeën opdoen. Vooral liefhebbers van hosta’s, hortensia’s en geraniums vinden in Weesp een scala aan soorten. „Wij richten ons op de mindere gangbare, die mensen niet in een doorsneetuincentrum vinden.”
Triptips
Pampus
Een pontje achter het Muiderslot brengt passagiers in twintig minuten naar Pampus. Daar kan de bezoeker kiezen voor een wandeling met of zonder gids over het befaamde forteiland. Een eenvoudig restaurant biedt een prachtig panorama over Amsterdam en het Gooi. Als het een beetje wil, ligt er een oud-Hollands zeilschip aan de kade. Volwassenen 14 euro, kinderen van 4 tot 11 jaar 9 euro. www.pampus.nl.
Abdij van Egmond
De Sint-Adelbertabdij in Egmond, bevolkt door een slinkend aantal benedictijner monniken, heeft een eigen kaarsenmakerij. Behalve de standaard kaarsen zijn er gelegenheidskaarsen voor huwelijk, verjaardag, jubileum en andere feestelijke gebeurtenissen te verkrijgen. Een bezoek aan de kaarsenmakerij kan worden gecombineerd met het bijwonen van een van de getijdengebeden in de kapel. www.abdijvanegmond.nl.
Speelpark Oud Valkeveen
Veel grote speeltuinen groeiden uit tot een semikermis, maar Oud Valkeveen behield zijn oorspronkelijke karakter. De prachtig gelegen speeltuin in Naarden werft met de leus: „Gewoon lekker spelen.” Een ideale gezinsbestemming. Vanaf 2 jaar 9,50 euro. www.oudvalkeveen.nl.
Noord-hollands duinreservaat
Nergens zijn de duinen mooier dan in het Noord-Hollands duinreservaat, een lustoord voor de fiets- en natuurliefhebber. Goede startpunten zijn Bergen aan Zee en Egmond aan Zee. Toegangskaarten zijn te krijgen bij de VVV’s, op meerdere plaatsen staan automaten voor dagkaarten.
