Afgelopen dinsdag was het weer zover. Omdat het deze week 93 jaar geleden was dat de Turken hun massaslachting van Armeense christenen startten, bood de Federatie van Armeense Organisaties in Nederland (FAON) de Tweede Kamer een petitie aan. Immer terugkerend element daarin: Turkije moet de genocide van 1915 erkennen en Nederland en Europa moeten al hun invloed aanwenden om de Turken tot die erkenning te bewegen.
Het lijkt weinig zinvol, dat jaarlijkse aanbieden van zo’n petitie. Wat Turkije de achterliggende 93 jaar niet heeft gedaan, is het ook nu niet voornemens te doen. Zelfs niet nu het van hem geëist wordt in het kader van de eventuele toetreding tot de EU.
Maar niet alles mag gelegd worden langs de meetlat van direct waarneembare effecten. Sommige historische feiten mógen gewoon niet vergeten worden. De jaarlijkse herdenking van de Armeense genocide op 24 april, compleet met petitieaanbieding in Den Haag en het leggen van een krans bij het Armeense monument op de begraafplaats in Assen, houdt terecht de herinnering levend aan de eerste volkerenmoord van de 20e eeuw.
Daarbij komt dat ontkenning van deze genocide niet alleen in Turkije plaatsvindt, maar net zo goed in Nederland. Er zijn diverse Nederlandstalige websites in de lucht die langs een omweg of heel direct ontkennen wat de meeste historici als een onweerlegbaar feit beschouwen, namelijk dat de Turken een kleine eeuw geleden bewust en georganiseerd een heel volk probeerden om te brengen. Een van die sites draagt -hoe pijnlijk voor slachtoffers en nabestaanden!- de naam Armenie.nl.
Waar Turkije op dit punt immuun lijkt voor druk, kan het op of vanaf Nederlands grondgebied ontkennen van genocides, of het nu de Holocaust betreft, de massamoord op de Armeniërs of de slachting in Srebrenica, wellicht wel worden aangepakt. De ChristenUnie heeft er een initiatiefwet voor klaarliggen, enkele jaren terug in gang gezet door toenmalig Kamerlid Huizinga-Heringa en nu overgenomen door parlementariër Voordewind. Het wetsvoorstel, dat al bij de Raad van State is geweest, zal naar verwachting na de zomer worden ingediend.
Nu staat niet bij voorbaat vast dat het strafbaar stellen van negotianisme (een moeilijk woord voor het ontkennen van een genocide) wenselijk is. Wie deze weg inslaat, begeeft zich op een pad vol voetangels en klemmen. De belangrijkste is wel dat het gemakkelijk kan botsen met de vrijheid van meningsuiting, een in deze tijd veelbesproken grondrecht.
Er is niet veel fantasie voor nodig om je voor te stellen dat een verbod op negotianisme door een kwaadwillige overheid misbruikt kan worden. Het mag natuurlijk niet gebeuren dat een bepaald regiem één bepaalde interpretatie van het verleden tot absolute norm verheft en een wetenschappelijk debat over de geschiedenis aan banden legt.
Maar daar blijft het ChristenUnie-initiatief verre van. Nadrukkelijk wordt daarin gesteld dat het wetenschappelijk debat geheel vrij moet blijven. Het voorstel is louter gericht op grove of intimiderende ontkenningen van algemeen erkende historische calamiteiten. Wie welbewust een volkerenmoord ontkent door verdraaiing van de feiten en met het doel een bepaald volk of ras te beledigen, kan, zo luidt het voorstel, gestraft worden met een geldboete of een gevangenisstraf. Landen om ons heen hebben vaak al een dergelijke strafbepaling.
Als gegarandeerd blijft dat wetenschappelijke discussie tussen historici mogelijk blijft en dat er alle ruimte blijft om feiten verschillend te wegen en te waarderen, tast een strafbaar stellen van negotianisme de democratische vrijheden niet aan, maar versterkt het eerder de rechtsstaat. Democratie betekent niet dat alles mag. Democratie impliceert vrijheid, maar wel binnen begrenzingen. Een van die begrenzingen is dat het kwetsen en beledigen van mensen door het ontkennen van een genocide echt niet kan.
