24-06-2008 13:34
| gewijzigd 24-06-2008 14:35
„Juist door de natuurwetenschap word ik in een staat gevoerd waar ik mijn eigenlijke nietigheid pas goed besef. Laat de mens heel de natuur in haar volle en hoge majesteit gadeslaan. Heel deze zichtbare wereld is niet meer dan een onmerkbaar streepje in de wijde schoot van de natuur: wat is een mens, te midden van die oneindigheid?”
Dat schrijft Blaise Pascal in zijn bekendste boek: ”Pensées”, letterlijk: gedachten.
Blaise wordt 19 juni 1623 geboren in het Zuid-Franse Clermont-Ferrand. Zijn vader Etiènne is daar rechter. Op vierjarige leeftijd verliest Blaise zijn moeder, Antoinette Bégon. In 1631 verhuist de familie naar Parijs, waar een van zijn zussen, Jacqueline, intrekt in het jansenistenklooster Port Royal.
Vanaf zijn vierde krijgt Blaise thuis les van zijn vader. Die heeft ontslag genomen om zijn drie kinderen op te voeden. Hij komt algauw tot de ontdekking dat Blaise erg goed is in wiskunde en mechanica.
Door een paar slechte beleggingen verliest vader Pascal in 1642 zijn vermogen. Hij gaat daarom als belastinginspecteur aan de slag in Rouen. Om zijn vader te helpen, ontwikkelt Blaise een van de eerste mechanische rekenmachines, de ”pascaline”.
Etiènne ziet kans zijn zoon te introduceren bij de geleerde heren van de Académie Française. Blaise komt daardoor in contact met andere wiskundigen van de gouden eeuw, zoals Christiaan Huygens, Gottfried Leibnitz en in het bijzonder Pierre de Fermat. Pascal en Fermat hebben elkaar nooit ontmoet, maar zij werken nauw samen om oplossingen te vinden voor nieuwe wiskundige vraagstukken. Blaise ontdekt de ”driehoek van Pascal”, die nog steeds belangrijk is bij kansberekening. Bij de ontwikkeling van gokautomaten wordt deze driehoek nog steeds gebruikt.
Wetenschap is in de zeventiende eeuw gebaseerd op logica en theorie. De filosofisch ingestelde wetenschappers hechten weinig waarde aan proefondervindelijke aantoonbaarheid. Pascal gaat nieuwe wegen en onderbouwt zijn theorieën met bewijzen die hij ontleent aan experimenten.
Pascal start in 1646 zijn proeven met atmosferische druk. Hij concludeert al snel dat een lege ruimte, die niet gevuld is met lucht, niet gevuld kan zijn met een etherisch gas, maar dat er sprake moet zijn van luchtledigheid. Descartes, die van de conclusie hoort, schrijft smalend: „Pascal heeft te veel vacuüm in zijn hoofd.” Toch wordt Pascals conclusie niet veel later bevestigd, als Otto von Güricke in Duitsland de proef met de ”Maagdenburger halve bollen” uitvoert. Hij heeft twee halve bollen tegen elkaar geklemd door de tussenruimte vacuüm te maken; zestien paarden zijn niet in staat ze van elkaar te trekken. Pascal memoreert: „Het is niet omdat iets onbegrijpelijk is, dat het niet zou bestaan.”
Hij ontdekt ook dat de luchtdruk op grote hoogte lager is en redeneert: „Dan moet er boven de aarde een luchtledig zijn.” Pascal voert daarvoor metingen uit op verschillende hoogten en stelt vast dat de atmosfeer eindig is. Hij concludeert daarop dat het heelal luchtledig moet zijn. Dat veroorzaakt een revolutie in de astronomie, omdat astronomen tot dan toe aannemen dat het heelal gevuld is met lucht.
Het onderzoek van Pascal is zo belangrijk voor de wetenschap, dat de eenheid van druk naar hem genoemd is: pascal (Pa); 1 pascal komt overeen met 1 newton per vierkante meter (1 N/m(su2().
Het jaar 1654 beschrijft Pascal voor zichzelf als het genadejaar. Na zijn overlijden vinden nabestaanden in de voering van zijn jas een briefje, waarop zijn herinnering aan een ingrijpende gebeurtenis staat beschreven: „Maandag 23 november. God van Abraham, God van Isaäk, God van Jakob, niet Die van wijsgeren en geleerden, zekerheid, zekerheid, aandoening, vreugde, vrede, God van Jezus Christus. Hij wordt slechts gevonden langs de wegen die in het evangelie worden geleerd. Rechtvaardige Vader, de wereld heeft U niet gekend, maar ik heb U gekend. Vreugde, vreugde, vreugde, tranen van vreugde. Ik heb me van Hem afgescheiden. Mijn God, zult U mij verlaten? Dat ik in eeuwigheid niet van Hem gescheiden worde. Dit is het eeuwige leven: dat ze U kennen, de enige waarachtige God, en die Gij gezonden hebt, Jezus Christus. Jezus Christus, ik heb mij van Hem afgescheiden. Ik ben voor Hem gevlucht, ik heb Hem verloochend, gekruisigd. Dat ik nooit van Hem gescheiden worde.”
Na deze ervaring neemt Pascal zijn intrek in het klooster van de jansenisten, Port Royal bij Parijs. Daar doet hij intensief onderzoek in de Bijbel en de werken van kerkvaders. Hij ervaart dat de opvatting van Augustinus over zonde en genade zuiverder is dan die van de Rooms-Katholieke Kerk, waartoe hij behoort. Zijn gedachten daarover verwoordt hij in zijn apologetische werk, de ”Pensées”. Pascal schrijft : „Zonder Jezus Christus blijft de mens in zijn ondeugden en in de ellende gevangen; met Jezus Christus wordt de mens van zijn ondeugden en de ellende verlost. In Hem is al onze deugd en al ons geluk. Buiten Hem bestaat er niets dan ondeugd, ellende, dwaling, duisternis, dood, wanhoop.”
Naam: Blaise Pascal
Geboortedatum: 19 juni 1623
Sterfdatum: 19 augustus 1662
Nationaliteit: Frans
Religie: rooms-katholiek
Vernoeming: wet van Pascal
Bart van den Dikkenberg
