Wetenschappers en woordvoerders van crisisdiensten in het centrale deel van de Verenigde Staten praten zich de blaren op hun tong. Hun boodschap aan de bevolking: „Bereid je voor op een nieuwe aardbeving.” Het resultaat van hun inspanningen is teleurstellend, vinden ze zelf. „Mensen blijven geneigd zich onaantastbaar te voelen.”
De talrijke stamgasten van het volkse eethuis Caleco in Saint Louis schuiven verontrust hun kruk naar voren als Joan, een nieuwe klant, aanstalten maakt achter de bar plaats te nemen. Al wrijvend over zijn maag maakt de gespierde ondernemer het bekende gebaar: honger.
De schaal gemarineerde kippenpoten die de serveerster voor hem neerzet, maakt hem spraakzaam. „Hier was ik aan toe. Dag en nacht werken; dat is niet niks.”
Volgens de Amerikaan is het leven dat hij leidt niets bijzonders. Hij is financieel consultant en legt zich toe op het oversluiten van hypotheken voor particulieren. „Soms kom ik nachten lang niet thuis, maar dat neemt mijn gezin op de koop toe. Het verdient goed.”
Zonder dat hij het weet, is Joan voor veel Amerikaanse deskundigen dé vertegenwoordiger van de groep Amerikanen die bij de eerstkomende aardbeving in Saint Louis en omstreken het hardst zal worden getroffen. Zijn profiel: een beginnend ondernemer, die zijn complete administratie uitsluitend op de harde schijf van zijn laptop bewaart. Aardbevingen? „Die horen gewoon bij de natuur”, stelt hij.
Folklore
Dr. Joanne M. Nigg, hoogleraar sociologie aan de universiteit van Delaware en oud-directeur van het bij deze universiteit behorende crisisonderzoeksteam, knikt driftig ja op de vraag of Saint Louis en andere steden langs de Mississippi nog steeds onveilig zijn. „Volgens de knapste geologen van het land is dit echt een risicogebied. Een ondernemer die verzuimt zijn administratie ook op te slaan op een verre server, is bij een forse klap in één keer failliet.”
Nigg groeide op in het westen van de Verenigde Staten, net buiten Californië. Zware aardbevingen maakte ze in haar jeugd niet mee; toch raakte ze er door gefascineerd. „De vraag waar ik iedere keer weer bij uitkom is: Waarom blijven mensen toch geneigd zich 100 procent onaantastbaar te voelen? Waarom zei mijn vader: Kind, dat is niet ons probleem, als ik vroeg of ons huis voldoende stevig was? De mensen uit de staat Missouri en omgeving herinneren zich aardbevingen vooral als iets unieks uit het verleden. Dat verklaart waarom er rond aardbevingen een hele folklore is ontstaan.”
Zandlagen
Anders dan in Californië worden aardbevingen in Centraal-Amerika niet veroorzaakt door op elkaar botsende tektonische platen, waaruit de aardkorst bestaat, maar door een breuklijn in een plaat, de New Madrid-breuk. Drie keer bracht die het oosten van de VS in beweging: omstreeks 980, rond 1415 en meer recent nog op de grens van 1811/1812.
„Vergeleken met andere breuklijnen is de frequentie inderdaad laag”, zegt dr. Buddy Schweig, een vooraanstaand geoloog, die met enige regelmaat publiceert over het gebied. Zijn opgravingen brachten de vroegere, nog niet eerder ontdekte bevingen aan het licht.
Schweig: „Onder het aardoppervlak in deze streek bevinden zich zandlagen, die tijdens een beving door de druk van het grondwater worden opgestuwd. Pas toen landbouwers dit gebied gingen ontginnen en kanalen groeven om het grondwaterpeil te verlagen, kwamen ze allemaal in beeld.”
Aan de hand van de voorwerpen die het team van Schweig boven en onder de diverse zandlagen opgroef, kon de geoloog de eerdere aardbevingen redelijk betrouwbaar dateren. Belangrijker nog vindt hij dat deze opgravingen zichtbaar maakten hoezeer de bodemgesteldheid in Centraal-Amerika afwijkt van die in Californië en overeenkomt met het beruchte Bhuj-aardbevingsgebied in de Indiase staat Gujarat. In beide streken hebben zich zware aardschokken voorgedaan die ver verwijderd waren van een breuklijn tussen twee tektonische platen.
Andere overeenkomsten zijn dat de bron van de naschokken ver onder de oppervlakte ligt en dat de aarde tijdens een aardbeving slechts tot onder de oppervlakte scheurt. „Er ontstaat geen zichtbaar litteken. Door de drassige en zanderige bodem planten de trillingen zich hier net als in India langer voort.”
De laatste tijd is Schweig betrokken bij het drukken van zogenaamde hazard-maps; plattegronden die met kleuren aangeven hoe groot de kans is dat de inwoners van een bepaald gebied op termijn moeten vrezen voor een nieuwe klap. Schweig: „Een ingenieur die een dam gaat aanleggen, zal zoeken naar een gebied waar de kans op een aardbeving binnen vijftig jaar kleiner is dan 2 procent. Een huizenbouwer kan genoegen nemen met een waarschijnlijkheidspercentage van 10.”
Stapelwoningen
Schweig schat de kans dat een aardbeving als die uit 1811/1812 zich binnen vijftig jaar zal herhalen op 7 tot 10 procent. De kans op een klap met kracht 6 of hoger is volgens hem 25 tot 40 procent. „Alle reden dus om aardbevingen meer dan serieus te nemen. Leerkrachten oefenen nu eenmaal per jaar hoe leerlingen op hun school bij een aardbeving zo snel mogelijk onder de tafel kunnen kruipen. Dat is te weinig.”
„Baanbrekend”, zegt hoogleraar Nigg over het werk van Schweig en de hazard-plattegronden. „De belangrijkste verandering die ik in mijn loopbaan heb gezien op het gebied van publieksvoorlichting. Als je mensen in een staat van paraatheid wilt brengen, moet je exact kunnen aangeven: Hier woon jij en daar bedraagt de kans op een aardbeving met die omvang zoveel procent.”
Toch houden de inwoners van Saint Louis en de omliggende steden als Memphis volgens haar een probleem. Nigg: „Ook voor de staten in dit gebied heeft de overheid codes ontwikkeld die voorschrijven aan welke veiligheidseisen een gebouw moet voldoen. Essentiële informatie, maar er hangt een prijskaartje aan. Op dit moment is het helaas nog zo dat staten die voor een rigide toepassing van bouwcodes kiezen, zichzelf financieel in de vingers snijden. Elke ondernemer weet dat het duur is om daar een pand te vestigen, dus wijkt hij uit naar een staat die wat soepeler is.”
Wetsontduiking
Nigg kwam een sterk staaltje van wetsontduiking op het spoor toen ze onderzoek deed naar de zogenaamde Hospital Act. Deze enkele jaren geleden ingevoerde landelijke wet schrijft voor dat ziekenhuizen prioriteit hebben boven alle andere gebouwen die de komende tijd moeten worden verstevigd en opgeknapt.
„Onderdeel van die wet is dat ziekenhuizen die meer dan 15 procent van hun jaarlijkse budget spenderen aan uitbreiding of renovatie verplicht aandacht moeten schenken aan risicopreventie. Wat je nu soms ziet, is dat een ziekenhuis dat daar 25 procent van zijn budget voor overheeft zo’n verbouwing niet in één keer doorvoert, maar in fasen. De ene keer met 13 procent van het budget, de andere keer met 12. Zo steken ze hun kop in het zand.”
In eethuis Caleco legt consultant Joan bedaard zijn laatste kluif terzijde. „Wie zich ook drukt maakt over een aardbeving, ik niet”, zegt hij. „Ik laat moeder natuur gewoon haar gang gaan.”
Dit is het achtste deel in een serie over aardbevingen. Vorige week dinsdag verscheen deel 7: Stilte voor de schok.
