24-02-2010 13:50
| tekst Bart van den Dikkenberg
Het kersverse Eindhovense bedrijf Sorama heeft de strijd aangebonden met onnodig geluid. De wereld om ons heen moet echt stiller worden, vindt dr. ir. Rick Scholte, directeur van het technologiebedrijf.
Geluid is een sluipmoordenaar, stelt Scholte. Langzaam maar zeker verhoogt het stresshormonen in het bloed. Daarmee neemt het risico op een hartaanval of beroerte toe. Uit onderzoeken blijkt dat achtergrondgeluiden elk jaar in Europa 50.000 dodelijke slachtoffers eisen.
Het zijn vooral geluiden waaraan mensen gewend zijn geraakt, zoals verkeerslawaai of het zoemen van een balansventilatiesysteem. Als je echter op de Hoge Veluwe zit, merk je pas hoeveel geluid gewoonlijk continu om je heen ruist, zegt Scholte.
De Eindhovense ingenieur heeft de strijd aangebonden met deze onzichtbare aantaster van onze gezondheid en ontmaskert hem snel en accuraat.
Hij werkte tijdens zijn promotieonderzoek een methode uit om geluidsbronnen haarfijn te lokaliseren. De gangbare decibelmeter en de zogenaamde beammethode, waarmee slechts kan worden opgespoord uit welke richting het geluid komt, voldeden niet.
Scholte ontwikkelde een techniek om met een aantal microfoontjes tegelijk het hele geluidsbeeld van bijvoorbeeld een koffiezetapparaat te ‘scannen’. Deze zogenaamde holografische meting levert een hologram op, een driedimensionaal beeld waarin de geluidsproducerende gebiedjes met hun rode kleur afsteken tegen de rest. Als hij het geluidbeeld ten slotte over een digitale foto van het apparaat projecteert, is direct duidelijk waar de herrie vandaan komt.
„Ik kan het verschil met de oudere technieken duidelijk maken met het beeld van de steen in de vijver. Met een decibelmeter meet ik de hoogte van de golfjes. Met de beammethode achterhaal ik uit welke richting de golfjes komen. En met de holografische methode kan ik exact bepalen waar de steen in de vijver terecht is gekomen.”
Vaak is één hologram voor Scholte voldoende om de geluidsbron exact vast te stellen. „We hebben bijvoorbeeld een balansventilatie-unit geanalyseerd op verzoek van de fabrikant. Het bleek dat de schoepen het meeste lawaai produceerden.”
Een hologram of een filmische weergave daarvan is heel inzichtgevend voor mensen die de techniek erachter niet begrijpen, is de ervaring van Scholte. „Zo voldeed een hydraulische generator op de bouw niet aan de geluidsnormen. Uit onze meting bleek dat de uitlaat de boosdoener was. Eén holografische film was voldoende om het management te overtuigen van de noodzaak van een betere uitlaatdemper.”
De ervaring leert dat de methode van Sorama bedrijven veel tijd en geld bespaart. „Zo heeft bij een klant een projectgroep van tien specialisten in acht maanden niet voor elkaar gekregen wat wij hun na één meting konden vertellen.”
Voor een aantal metingen maakt Sorama gebruik van de ”dode kamer” van TU Eindhoven. In die ruimte is de akoestiek praktisch nihil. Inmiddels heeft het bedrijf een eenvoudige geluidscamera ontwikkeld, waarmee het een holografische film van een lawaaischopper kan maken, zelfs in een rumoerige omgeving. „Tenminste, als de herrie binnen de perken blijft”, lacht de stiltespecialist.
Op open dagen van de universiteit is Sorama een grote publiekstrekker, vertelt Scholte. „Kinderen reageren dolenthousiast. Terwijl ze in de dode kamer schreeuwen, maken we een digitale foto en een hologram. Die projecteren we over elkaar heen. Het beeld met de geluidspiek in de open mond kregen ze mee naar huis.”
Sorama hoopt binnenkort een handzame geluidscamera op de markt te brengen, waarmee ontwikkelingsafdelingen van grote bedrijven zelf de geluidsproductie van hun fabrikaten kunnen testen. Ze kunnen de meetgegevens invoeren in een internetprogramma dat Sorama tegen betaling beschikbaar stelt. „Daarmee kunnen ze tonnen besparen. Ze hoeven namelijk geen dode kamer meer in te richten”, rekent Scholte voor.
Internationale bedrijven zoals Philips en Thales, een toonaangevend producent van radarsystemen, weten inmiddels de weg naar Sorama, verzekert Scholte. Klanten kunnen volgens de Eindhovense ingenieur elk bedrijf zijn waar zich geluids- en trillingsproblemen voordoen, zoals fabrikanten van mobieltjes en andere consumentenelektronica, maar ook de medische wereld, autofabrikanten en vliegtuigbouwers.
Gaandeweg hoopt Scholte steeds meer expertise op te bouwen in het opsporen van geluidsbronnen. „Onze ervaring en kennis kunnen we gebruiken om klanten sneller en gerichter te helpen bij het oplossen van hun lawaaiproblemen. Tegelijk helpen we mee om de wereld stiller te maken. Dat is onze missie.”
Bekroond
Rick Scholte (30) studeerde elektrotechniek aan de TU Twente en promoveerde in 2008 aan de faculteit werktuigbouwkunde aan de TU Eindhoven op het proefschrift ”Fourier based high-resolution near-field sound imaging”.
Zijn onderzoek richtte zich op het met de zogenaamde holografische methode lokaliseren van storende geluidsbronnen in apparaten.
Het promotieonderzoek werd eind vorig jaar bekroond met de Simon Stevin Gezelprijs, die technologiestichting STW jaarlijks uitreikt aan de beste promovendus op een van de projecten die STW financiert.
Tevreden
Het technologiebedrijf Sorama is gevestigd in het gebouw van de faculteit werktuigbouwkunde van de TU Eindhoven.
Rick Scholte startte het bedrijf in januari 2009 samen met compagnon Vincent Locht en twee ton startkapitaal van technologiestichting STW. Inmiddels telt het bedrijf vijf werknemers.
Sorama hielp heel 2009 zeventien klanten, stelt Scholte. „Afgelopen januari hadden we er al vijf. En we hebben nog geen ontevreden afnemers gehad.”
