GENEVE - Het Mensenrechtencomité van de Verenigde Naties zal zich op zijn best pas in maart volgend jaar over de ’SGP-kwestie’ buigen, aldus een woordvoerder dinsdag.
Het comité in Genève bepaalt woensdag alleen de onderwerpen voor de komende zitting. Het vrouwenlidmaatschap van de SGP werd geagendeerd door veertien Nederlandse organisaties. Naast de officiële rapportage van regeringen gebruikt het comité ook rapporten uit het zogenaamde middenveld.
Het Mensenrechtencomité bestaat uit achttien vooraanstaande juristen van over de hele wereld. Het gooide in 2001 een steen in de Nederlandse vijver door heel kritische vragen te stellen bij de euthanasiewet. De juristen uit de werkgroep waren „ernstig bezorgd” dat levensbeëindigend handelen tot „routine” zou worden.
Nederland werd gevraagd binnen twaalf maanden antwoord te geven op een reeks kritische vragen, waaruit bleek dat het comité er niet van overtuigd was dat in Nederland op zorgvuldige wijze met mensenlevens werd omgegaan.
De reactie uit Den Haag was er niet binnen twaalf maanden. En toen de regering wel wat documenten stuurde, volgde er een brandbrief uit Genève om serieus op de vragen in te gaan. Strikt genomen heeft de regering dat nooit gedaan. Wel overlaadde Nederland het VN-comité met informatie over de zorgvuldigheid waarmee euthanasie is omgeven. Dat blijkt bijvoorbeeld uit het bestaan van de regionale toetsingscommissies en de speciaal opgeleide artsen.
In maart zal blijken of het VN-comité tevreden is over de euthanasiewet. Als dat niet zo is, volgt er waarschijnlijk weer een paar jaar van ambtelijke uitwisseling.
Toch ligt het niet voor de hand dat de juristen erg veel kabaal zullen maken. Mensenrechten- en patiëntenorganisaties in Nederland zelf trekken niet (of nauwelijks) aan de bel. Ook tegenstanders van euthanasie constateren niet dat de zorgvuldigheidseisen worden overtreden. En de twee politieke partijen die zich in 2001 uitdrukkelijk vereenzelvigden met de kritiek van het VN-orgaan (CDA en CU) zitten nu zelf in de regering en laten de procedures rond levensbeëindiging ongemoeid.
De gang van zaken rond de euthanasiekwestie is wellicht illustratief voor de beperkte slagkracht van het Mensenrechtencomité. De Nederlandse reputatie als hoeder van de mensenrechten heeft totaal geen schrammetje opgelopen.
Vanaf de oprichting van het orgaan in 1976 is er discussie of de uitspraken van het comité bindend zijn. In de praktijk gelden ze meestal als gezaghebbende interpretaties van het VN-verdrag over burgerrechten.
Maar toen in 2002 de Raad van Europa (een mensenrechtenorganisatie van meer dan veertig Europese landen) een richtlijn over euthanasie wilde uitbrengen, werd het kritische VN-rapport over Nederland in de vele documenten niet één keer genoemd. Dus groot gezag heeft het comité blijkbaar toch niet.
Ook kan men niet zeggen dat het Mensenrechtencomité -zoals in de euthanasiekwestie- het standpunt van de moreel-conservatieve richting steunt. Ook in deze groep is te zien dat mensenrechten vooral de interesse van progressieve mensen hebben, meestal om via het gelijkheidsprincipe erkenning voor een minderheidsgroep te claimen. Niet voor niets zij bijvoorbeeld diverse homo-organisaties betrokken bij het verzoek aan het comité om de SGP op zwart zaad te zetten.
Kort geleden nog maande het Mensenrechtencomité Nicaragua en Ierland het verbod op abortus op te heffen. De Ierse regering kreeg ook te horen dat het wetsvoorstel voor een partnerschap van homoseksuelen niet ver genoeg ging. In de praktijk blijken Mensenrechten immers ook een neerslag van de tijdgeest.
Als het comité volgend jaar de critici van de SGP gelijk geeft en de regering adviseert de partij geen geld meer te geven, kan Den Haag dit nog jarenlang rekken. Maar tegelijk zal de SGP meer dan ooit onder verdenking van discriminatie staan. Tegenstanders van de partij zullen die uitspraak van het VN-comité wellicht vaker aanhalen dan de kritiek op de euthanasiewet.
