DEN HAAG – Politiek Den Haag ontwaakte woensdagmorgen in een vreemde situatie. Enkele uren voor aanvang van het belangrijke debat vandaag over de aanschaf van twee JSF-testtoestellen wisten de regeringspartijen CDA en CU nóg niet welke positie hun coalitiepartner PvdA zou kiezen.
Dat komt aan het Binnenhof niet vaak voor. Grote debatten zijn in de regel sterk voorgekookt; het verloop is meestal voorspelbaar. Zeker wanneer het de uitvoering van een afspraak in het coalitieakkoord betreft.
Over de JSF, dachten CDA en ChristenUnie, zíjn harde afspraken gemaakt met de PvdA. In het coalitieakkoord schreven de drie partijen dat dit jaar „besluitvorming plaatsvindt over de contractondertekening voor de definitieve aanschaf van JSF-testtoestellen.” Vrij vertaald: defensie mag dit jaar twee testvliegtuigen kopen.
De PvdA heeft aan de afspraak echter een geheel eigen draai gegeven. Een besluit nemen betekent niet per se een positief besluit, zegt de PvdA nu, opgejaagd door haar electorale concurrent SP. Een nee is immers ook een besluit, bedachten de sociaaldemocraten creatief.
Uit het feit dat de PvdA zelfs woensdagmorgen nog geen duidelijkheid had gegeven over haar positie, blijkt dat de partij danig met zichzelf in de knoop zit. Enerzijds gelden de afspraken uit het regeerakkoord waar PvdA-leider Bos en de fractie zich aan hebben gebonden. Daarbij komt dat de PvdA-bewindslieden in het kabinet hebben ingestemd met de aanschaf van twee test-JSF’s.
Anderzijds staat een deel van de PvdA-fractie zeer kritisch tegenover de aankoop. Die Kamerleden vinden het een te groot waagstuk om door de aankoop van de testtoestellen in feite al een keuze te maken voor de JSF als opvolger voor de F-16. Te veel informatie, vinden ze, ontbreekt nog. Daarbij komt een felle achterban, waarvan een deel zich de afgelopen jaren tot het uiterste heeft verzet tegen de JSF.
De PvdA-fractievergadering van gistermiddag over de kwestie eindigde onbeslist. Zelfs een overleg onder leiding van premier Balkenende in het Torentje gisteravond bracht nog geen uitkomst. Hoewel alle betrokkenen ontkenden dat er sprake was van crisis, snapt natuurlijk iedereen dat het kabinet gevaar loopt als de coalitiepartijen niet voor aanvang van het debat de klokken gelijk weten te zetten.
Bij recente crises bleek de positie die de ChristenUnie innam, nogal eens een voor alle partijen aanvaardbaar compromis. In dat geval zou Defensie nu groen licht krijgen voor de aanschaf van een test-JSF.
De PvdA zou verder gepaaid kunnen worden met de uitdrukkelijke belofte dat die aankoop niet automatisch betekent dat de JSF de opvolger zal worden van de F-16. Het besluit daarover zou vooruitgeschoven kunnen worden tot na de verkiezingen.
Meer zit er voor de partij waarschijnlijk niet in. Een alternatief voor de JSF heeft de PvdA ook niet voorhanden.
En stoppen met de JSF kan sinds 2002 eigenlijk ook niet meer. Toen besloot het kabinet van PvdA-premier Kok mee te doen aan de ontwikkeling van dit gevechtsvliegtuig. En, zei hij toen: „Als je nu hiervoor kiest, kun je er ook niet meer onderuit.”
