Kiezen tussen herbronnen of herhalen

Kiezen tussen herbronnen of herhalen -  De ChristenUnie is in afwachting van een nieuw kernprogramma, waarin de partij haar politieke idealen verwoordt. In de achterban blijken zeer uiteenlopende meningen over de toekomst van de partij te bestaan. Op de foto de ChristenUniebewindslieden tijdens een partijcongres. V.l.n.r.: staatssecretaris Huizinga, vicepremier Rouvoet en minister Van Middelkoop. Foto: Dirk Hol
 1 van 4  

De ChristenUnie is in afwachting van een nieuw kernprogramma, waarin de partij haar politieke idealen verwoordt. In de achterban blijken zeer uiteenlopende meningen over de toekomst van de partij te bestaan. Op de foto de ChristenUniebewindslieden tijdens een partijcongres. V.l.n.r.: staatssecretaris Huizinga, vicepremier Rouvoet en minister Van Middelkoop. Foto: Dirk Hol

Welke koers moet de ChristenUnie kiezen? Moet de partij zich theologisch herbronnen of de huidige doelstellingen en uitgangspunten handhaven? De visies in eigen gelederen lopen sterk uiteen.

Aanvankelijk zou het partijbestuur van de ChristenUnie vorig najaar een nieuw kernprogramma presenteren. De partijleiding vond het tijd voor nieuwe verwoording van oude uitgangspunten. Maar blijkbaar wil het niet vlotten met de herformulering van de partijbeginselen voor de lange termijn. Enige tijd hield de partij de hoop levend dat de presentatie rond deze tijd zou plaatsvinden. Die hoop is vervlogen en nu mikt het partijbestuur op dit najaar. Daarna is het woord aan de partijleden, waarna een congres het nieuwe beginselprogramma zal bekrachtigen.

De traagheid zou te maken kunnen hebben met verdeeldheid. Een belangrijk discussiepunt betreft de grenzen van de christelijke politiek en de consequenties die regeringsdeelname heeft voor de beginselen. Moet de overheid nadrukkelijk God eren? En zo ja, hoe dan? Door Zijn geboden in wet- en regelgeving vast te leggen? En met welk compromis mag een christenpoliticus akkoord gaan? Alleen met een deal die het ideaal dichterbij brengt of ook met een resultaat dat een verkeerde ontwikkeling afremt?

Gerechtigheid

Het huidige kernprogramma, dat in 2000 met de fusie van RPF en GPV tot stand kwam, heeft heldere doelstellingen voor de partij en haar vertegenwoordigers. In 1.4 staat dat de overheid de opdracht heeft de publieke samenleving „te richten op de dienst aan de Allerhoogste.” Onder 2.1 is te lezen dat de overheid goede leiding geeft „wanneer ze haar beleid voortdurend toetst aan de Bijbel.”

Als het gaat om de taak van de overheid staat in 3.1 van het kernprogramma geformuleerd: „De overheid houdt Gods eer hoog in de publieke samenleving. Bij de uitoefening van haar ambt hanteert ze de Bijbelse norm van de publieke gerechtigheid.”

Velen in de partij vinden deze doelstellingen te pretentieus en te hoog gegrepen, zo bleek enkele maanden geleden tijdens een besloten bijeenkomst op het partijbureau in Amersfoort. Uiterlijke herkerstening van de samenleving is het overvragen van de politiek, zo stelden verschillende aanwezigen. Een enkeling staat zelfs op het standpunt dat het concept van christelijke politiek is uitgewerkt en dat nog slechts gesproken kan worden van christenen in de politiek. Anderen willen het liefst alleen herhalen wat er in het huidige kernprogramma staat.

Vrede stichten

Twee personen die gelieerd zijn aan de ChristenUnie, mengen zich geregeld in de publieke discussie over de koers van de partij: dr. S. Paas, voormalig missionair opbouwwerker van de christelijke gereformeerde kerk te Amsterdam, lector aan de Christelijke Hogeschool Ede en universitair docent aan de Theologische Universiteit (van de gereformeerd vrijgemaakten) te Kampen, en de ethicus van laatstgenoemde universiteit, prof. dr. A. L. Th. de Bruijne.

Paas schreef enkele jaren geleden ”Vrede stichten”, een boek met ’politieke meditaties’, dat het Wetenschappelijk Instituut van de ChristenUnie mede financierde. Paas keert zich tegen de gedachte dat de overheid naleving van Gods geboden als norm moet nemen. Hij meent dat de staat alle mensen ruimte moet geven naar eigen goeddunken te leven, zolang de leefruimte van anderen maar niet in het gedrang komt.

De universitair docent heeft dan ook een eigen kijk op de doelstelling om God te eren in de politiek: „Het is een mooi begrip, maar ook een begrip dat in politiek opzicht leeg is. Als we ”ja” zeggen op de vraag of de overheid God moet eren, komt de veel moeilijker vraag om de hoek kijken hoe dat dan moet. Door de Tien Geboden te accepteren als basis voor onze wetgeving en dus overspel bijvoorbeeld strafbaar te maken? Of juist door als politiek heel terughoudend te zijn, in de wetenschap dat wij Gods Koninkrijk niet bouwen door aardse macht? Ik denk dat de vraag hóé de overheid God zou moeten eren veel belangrijker is dan de vraag óf de overheid God moet eren.”

De ethicus De Bruijne zit min of meer op dezelfde lijn als zijn collega Paas. De Bruijne vindt dat aardse politiek geen grootse pretenties moet hebben, zoals het streven naar een betere wereld of een christelijke samenleving die God eert en Zijn wil doet. Ook bouwt christelijke politiek volgens hem niet mee aan Gods Koninkrijk.

Volgens hem heeft deze noodzakelijke nieuwe koers alles te maken met het huidig tijdsgewricht. Na 1500 jaar christelijke cultuur is er sprake van een nieuw naderend heidendom. Het inbrengen van christelijke normen in het publieke domein zou zelfs ”destabiliserend” werken.

Wat betreft de ChristenUnie heeft De Bruijne eens gezegd dat hij goed kan leven met de manier waarop de partij momenteel politiek bedrijft, maar dat de theorie wel aangepast moet worden aan de praktijk.

De hoogleraar is naar eigen zeggen beïnvloed door de anglicaanse theoloog O’Donovan. Drie jaar geleden promoveerde De Bruijne op deze denker. De Brit vindt dat de christelijke politiek in deze aardse bedeling geen „koninkrijksdoelen” hoeft na te jagen. Omdat de oude wereld zich volgens de Bijbel onontkoombaar in de verkeerde richting beweegt, is de taak van de christelijke politiek alleen nog maar om hem „enigszins in het lood te houden.” Dat biedt volgens De Bruijne ruimte voor compromissen die verkeerde ontwikkelingen niet terugdraaien maar slechts inperken of afremmen.

De Bruijne zegt dat niet, maar dit is eigenlijk de CDA-visie op het aangaan van compromissen. Binnen de ChristenUnie heerst tot nu toe de regel dat een compromis mag, mits het een ontwikkeling in gang zet die de goede richting op gaat.

Paradigmashift

De wens om de uitgangspunten van de ChristenUnie te herzien, staat niet los van de positie waarin de ChristenUnie zich momenteel bevindt; in een coalitie waarin de partij compromissen moet sluiten en moet leren dat ze niet in een kabinetsperiode haar hele verkiezingsprogramma kan realiseren.

De verschuiving in het denken die met de nieuwe verantwoordelijkheid gepaard ging, heeft EO-voorman Knevel eens getypeerd als paradigmashift: een compleet andere kijk op de werkelijkheid. Die andere kijk op de werkelijkheid trad niet in werking toen Rouvoet en de zijnen twee jaar geleden op het bordes bij de Koningin stonden na de beëdiging, maar reeds daarvoor. In de campagne voorafgaand aan de verkiezingen koos Rouvoet duidelijk een andere koers dan in de jaren daarvoor. Zo zei de CU-leider onder meer dat het geen zin heeft te pleiten voor afschaffing van de abortuswet, want dat zou in de praktijk toch geen levens redden. Dat zou wel worden bereikt door te werken aan betere opvang van ongewenst zwangere vrouwen en door het aanreiken van alternatieven. Dat was voor de ChristenUnie een nieuwe manier van redeneren.

Knieval

Iemand die de ontwikkelingen in de CU scherp en kritisch volgt, is oud-RPF-voorman Leerling. Hij denkt dat deelname aan de coalitie de ogen van veel partijgenoten heeft verblind. „Ik ben bepaald teleurgesteld in de resultaten van de regeringsdeelname. Ik wijs bij voorbeeld op de Gezinsnota van onze eigen minister, Rouvoet. Die had net zo goed door een PvdA’er of CDA’er geschreven kunnen zijn. De inhoud staat haaks op wat in ons verkiezingsprogramma valt te lezen. Dit is geen compromis meer, maar een knieval. Rouvoet weet dat van me. Op echt principiële punten zie ik helaas weinig of geen echte ombuigingen in het regeringsbeleid.”

De betiteling ”paradigmashift” van Knevel vindt Leerling (nog) te sterk. Hij is niet tegen een paradigmashift, maar dan een van een ander soort: „Door deelname van de ChristenUnie moet er sprake zijn van een paradigmashift ten opzichte van het beleid dat in de afgelopen jaren is gevoerd. Helaas, zo ver is het nog niet.”

De oud-RPF-leider is tegen herbronning zoals De Bruijne die voorstaat: „Het uitgangspunt is Gods heerschappij over het staatkundig leven. De ChristenUnie is een partij die politiek wil bedrijven naar Bijbelse normen. Het zou een slechte zaak zijn als die koers wordt verlaten. Dat zou het bestaansrecht van de partij direct ondermijnen.”

Heilzame geboden

Leerling vindt dat de partij onverkort moet vasthouden aan het uitgangspunt dat de samenleving geregeerd moet worden overeenkomstig Bijbelse normen. „Dat kan je niet met politie te paard afdwingen, maar je moet dat bereiken via de democratische wegen die we in het staatkundig bestel ter beschikking hebben. De aarde is des Heeren en haar volheid, zegt Psalm 24. Prediker leert ons dat elk mens de plicht heeft te leven naar Gods geboden. Verder zijn we vreemdelingen en bijwoners op deze aarde.”

Leerling stelt zich direct op tegenover Paas en De Bruijne door te stellen: „Christenen in de politiek doen de samenleving tekort als zij niet blijven wijzen op de heilzame geboden van God hun Schepper.”

Leerling is niet tegen herbronning, maar dan wel een van één soort: „In een toelichting op het beginselprogramma van de ARP schreef Hendrik Algra medio jaren zestig van de vorige eeuw: „Wij erkennen samen en wij aanvaarden als partij dat de Bijbel het Woord van God is en dat dit Woord gezag hééft over het gehele leven. Dat hangt helemaal niet van onze erkenning af. Dat is ook zo al willen regering en volk niets van God en Zijn gebod weten.””

Dit is het eerste deel van een tweeluik over de toekomstige koers van de ChristenUnie. Volgende week geeft partijleider en vicepremier Rouvoet zijn mening.


Lees ook: Dossier:
Verstuur dit artikel naar:
 *
 *
 *
 *
 
Knipsels
    Meer uit deze rubriek