17-10-2008 20:23
| Pieter Jan Dijkman Achtergrond
PvdA-voorman en minister van Financiën Bos kreeg vaak kritiek op zijn leiderschap, maar nu is hij de gevierde man. Met de kredietcrisis heeft hij zijn habitat gevonden. Zijn imago als „draaikont” lijkt vergeten.
Wouter Bos moest drie weken geleden op een maandagavond naar een PvdA-bijeenkomst in Leeuwarden. Het was een dramatische dag voor de effectenbeurs geweest; „zwarte maandag”, zeiden sommigen. Bos had dat weekend nagedacht hoe hij zijn partijgenoten in Friesland kon laten zien dat hij nog een echte sociaaldemocraat was, zo vertelde hij zijn gehoor. „Ik dacht toen: Ik ga maar een bank nationaliseren.”
Het was een subtiele grap, een paar dagen na de nationalisatie van Fortis. Tot voor kort kreeg hij binnen de partij voortdurend kritiek op ten minste twee punten: hij zou te weinig leiderschap tonen en hij zou te weinig sociaaldemocraat zijn. Met één luchtige opmerking wist hij die kritiek handig te pareren. Hij had Fortis genationaliseerd. En of hij een leider was. En of hij een sociaaldemocraat was.
Bos (1963) ontpopt zich sinds de kredietcrisis als een solide schatkistbewaarder. Hij is voor de crisis geboren, zo lijkt het. Waar hij ook komt, op een bijeenkomst van Europese ministers, een vergadering van het Internationaal Monetair Fonds in Washington of in de Tweede Kamer: hij overtuigt terwijl de beurzen kelderen en grote banken omvallen. Bos beleeft zijn gloriedagen, en hij weet het.
De kredietcrisis geeft hem, in de eerste plaats, de gelegenheid om zich als daadkrachtig minister te manifesteren. Hij nationaliseerde voor 16,8 miljard euro Fortis, inclusief ABN AMRO. Hij kwam met een steunplan van 20 miljard euro voor banken en verzekeraars. En hij garandeerde dat banken voor 200 miljard onderling aan elkaar mogen lenen.
Ten tweede weet hij rust en vertrouwen uit te stralen. Zo kon hij een groot deel van de Nederlandse klanten bij het IJslandse Icesave geruststellen: „Linksom of rechtsom, de spaarder krijgt zijn geld terug.”
En in de derde plaats manifesteert hij zich als een vakkundig onderhandelaar en samenbindend leider. Terwijl in Duitsland de minister van Financiën ruziet met de Duitse banken en de toezichthouder, vormt Bos een soepel duo met de president van De Nederlandsche Bank, Wellink. Zijn staatssecretaris, CDA’er De Jager, gaf hij welbewust een belangrijke rol in de nationalisatie van Fortis.
Het past in het beeld dat Bos de laatste weken van zichzelf heeft weten te scheppen: hij weet partijen te verenigen en onderhoudt nauwe contacten met sleutelfiguren en andere kabinetsleden. Op die manier groeit hij, en niet minister-president Balkenende, uit tot een soort bovennationale crisismanager.
Helemaal foutloos is zijn optreden niet. Zo liet hij te lang onduidelijkheid bestaan over de positie van ABN AMRO en zinspeelde hij, ongelukkigerwijs, op verborgen gebreken in de balans van Fortis. Maar in de ogen van de kiezers doet hij het goed. De neergang van zijn partij in de peilingen is tot stilstand gebracht. Zijn rapportcijfer als minister van Financiën is in een maand tijd gestegen van een 4,9 naar een 6,3.
Het is nog wel de vraag hoe lang hij van de kredietcrisis kan profiteren. Als de economie gaat inzakken, de olieprijzen dalen en de belastinginkomsten teruglopen, worden impopulaire maatregelen onvermijdelijk. Een uitblijvende koopkrachtverbetering zal leiden tot gemor.
Maar vooralsnog is Bos de gevierde held. „Dit zijn krankzinnige dagen”, schreef hij op zijn weblog.
Levensloop drs. W. J. Bos
Wouter Jacob Bos is op 14 juli 1963 geboren in Vlaardingen. Hij groeit op in een hervormd gezin in het Utrechtse Odijk. Zelf noemt hij het een typisch ”doorbraakgezin”; sociaaldemocratisch en christelijk tegelijk. Zijn vader is directeur van ICCO, een christelijke ontwikkelingsorganisatie, en later ambassadeur in Sudan en Ethiopië.
De kleine Wouter slaat op de lagere school in Odijk een klas over, in 1974 gaat hij naar het Christelijk Lyceum in Zeist. In 1981 begint hij met de studie politicologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, een jaar later met economie. Beide studies rondt hij in 1988 cum laude af.
Na zijn afstuderen kiest hij voor een carrière bij Shell. „Omdat je daar niet gemakkelijk binnenkomt; dat streelt mijn ego.” Daarnaast wil hij ervaring opdoen in een wereld die hij van huis uit niet zo goed kent. Hij werkt ruim negen jaar voor Shell in Rotterdam, Boekarest, Hongkong en Londen.
In 1998 neemt hij ontslag en gaat stage lopen bij Tweede Kamerlid Van der Ploeg, financieel woordvoerder van de PvdA-fractie. Datzelfde jaar komt hij zelf in de Tweede Kamer en nog weer twee jaar later is hij staatssecretaris van Financiën onder VVD-minister Zalm tijdens het tweede paarse kabinet.
Na de val van Paars II keert hij terug naar de Kamer. Hij wint in 2002 de strijd om het PvdA-lijsttrekkerschap van veteranen Van Nieuwenhoven en De Vries. „We zijn nu te veel een doctorandussenpartij, dat moet veranderen”, zegt hij als kersverse partijleider. Zijn charmeoffensief lijkt te werken: bij de verkiezingen in 2003 wint de PvdA 19 zetels en komt uit op 42. Maar in 2006 moeten de sociaaldemocraten weer zetels inleveren; ze komen uit op 33. Wel vormt de PvdA een coalitie met CDA en ChristenUnie.
Bos treedt aan als vicepremier en minister van Financiën. Hij krijgt binnen de partij herhaaldelijk kritiek: als minister kan hij geen goede partijleider zijn, het sociaaldemocratisch profiel verbleekt alleen maar. Nu, met de kredietcrisis, weet hij zijn partijgenoten weer helemaal achter zich te krijgen. Hij heeft al aangekondigd voorlopig partijleider te willen blijven. En het liefst wordt hij nog eens minister-president.
