Algemeen

Gereformeerde gemeenten Rijssen hebben trekken van volkskerk

Gereformeerde gemeenten Rijssen hebben trekken van volkskerk -  Rijssen west.
 1 van 3  

Rijssen west.

De grote haan op de spits van de toren van de Noorderkerk houdt alles in Rijssen goed in de gaten. Hij glimt een beetje. Maar dat heeft meer te maken met de Rijssense properheid en nijverheid dan met triomfalisme. „De Rijssense gereformeerde gemeente heeft altijd een eenvoudige, Schriftuurlijk-bevindelijke inslag gehouden”, zegt ouderling K. H. de Heer. „Dat is van het begin af zo geweest en dat is gelukkig gebleven. Al gaat de secularisatie, zoals overal, ook ons niet voorbij.”

Wie Rijssen zegt, zegt Gereformeerde Gemeenten. Bakermat van de Gereformeerde Gemeenten is de stad in Twente niet. Maar zonder overdrijven kan wel gesteld worden dat het kerkgenootschap hier op een bijzondere manier tot bloei is gekomen.

Op een bevolking van zo’n 30.000 zielen telt de gereformeerde gemeenten in Rijssen ruim 6400 leden en doopleden. Noem het gerust een volkskerk.

De skyline van de stad wordt mede bepaald door de torenspits en het hoge dak van de Noorderkerk, door de rechthoekige punt van de toren van de Zuiderkerk en door het bunkerachtige negen verdiepingen hoge verzorgingshuis van de Gereformeerde Gemeenten, Huize Maranatha.

De Rijssense gereformeerde gemeenten vormen in statistisch opzicht een gemeente van de overtreffende trap. Het is de grootste gemeente van het kerkverband, dat dit jaar z’n honderdjarig bestaan herdenkt. Sinds enkele jaren telt de stad drie zelfstandige gemeenten. Iedere gemeente heeft een eigen predikant. Ook dat is een unicum binnen dit kerkgenootschap, dat vele vacante gemeenten telt.

De drie kerkgebouwen tellen samen bijna 5000 zitplaatsen en zitten iedere zondag vol. Op de grote galerij -hangzolder zeggen ze in Rijssen- van de Noorderkerk zitten zondags zo’n kleine 500 mensen. En daarmee is alleen die hangzolder al een flinke kerk op zich. Jaarlijks wordt aan ruim honderd kinderen in de drie gemeenten de heilige doop bediend. Het aantal belijdeniscatechisanten ligt ieder jaar zo rond de honderd.

Het klinkt wat oneerbiedig, maar een gemeente met zo’n omvang is qua organisatie gewoon een volcontinubedrijf. Tijdens een rondleiding is er in alle drie de kerkgebouwen volop activiteit. In Noord wordt nieuwe vloerbedekking gelegd op het podium voor de kansel, het sluitstuk van een flinke verbouwing en uitbreiding van de bijgebouwen, vertelt koster Jan Kamp enthousiast. In Zuid schrobben en poetsen dames de vloeren en in West worden de zalen van het bijna vijf jaar oude kerkgebouw alweer uitgebreid. De Noorderkerk zien de Rijssenaren toch een beetje als hun moederkerk. „Logisch, want uit deze gemeente zijn de andere gemeenten, eerst Zuid en later West uit Noord en Zuid, voortgekomen.”

Binnen in de Noorderkerk is het schemerig. Boven de preekstoel hangt een nieuw orgel. Want zonder een toren, een luidklok en een fraai pijporgel mag een kerk voor Rijssenaren de naam kerk niet dragen. Je hoeft niet over veel verbeeldingskracht te beschikken om in de verte het gezang van de gemeente te horen aanzwellen. Gedragen, vol.

In de omgeving van het kerkgebouw ligt de geschiedenis bijna voor het oprapen. Hier liepen de predikanten op zondagen van de kerk naar hun pastorie aan de Bleekstraat. Ginds was vroeger de Walkerk, de bakermat van de gemeente, en iets verderop staat de Eschkerk, nu in gebruik bij de gereformeerde gemeente in Nederland. En daar is de Oranjekerk, bedehuis van de oud gereformeerde gemeente in Nederland. Vlak bij de Noorderkerk staat de Bevervoordekerk, een vrije oud gereformeerde gemeente. Het blijkt dat ook in de geschiedenis van het kerkelijk leven van Rijssen het menselijke z’n sporen diep getrokken heeft. „Sommige dingen tussen personen krijg je niet meer goed.”

Op naar Zuid. Want plan Zuid en ook de Zuiderkerk liggen op een heuvel. Hier torent het bijna veertig jaar oude gebouw letterlijk ver boven z’n omgeving uit. Gebouwd in de stijl van de jaren zestig. Strakke vormen, hoog, veel glas, veel bakstenen. Binnen ruim. Een grote hal, kapstokken. De kerkzaal biedt een waaier aan banken en galerijen. Ook hier bijna 2000 zitplaatsen.

Een fulltimekoster heeft natuurlijk een echt kantoor. En wat voor een. Koster C. Haase beschikt over een werkkamer waar menig directeur jaloers op zou zijn. Inclusief computer en vergadertafel.

Pronkstuk van de kerk is de kerkenraadskamer. Een prachtige consistorie met indirecte verlichting, een fraaie boekenkast, een portrettengalerij van predikanten die de gemeenten van Rijssen hebben gediend, een draadloze geluidsinstallatie én airco. Trouwens: ook de kerkenraadskamers in Noord en West hebben airconditioning. En het zou veel gemeenteleden een lief ding waard zijn als ook de kerkzalen zelf met airco zouden worden uitgerust. Maar dat zit er nog eventjes niet in. Rijssen gaat graag mee met de vooruitgang, maar het geld moet wel goed worden besteed.

En dan is daar de jongste loot aan de kerkelijke stam: de gereformeerde gemeente van Rijssen-West. Ouderling De Heer vertelt hoe de Rijssense gereformeerde gemeente, tijdens het ontstaan van de drie verschillende gemeenten, geografisch is opgedeeld. „Dat was niet altijd eenvoudig omdat het allemaal erg in elkaar overloopt. Maar grofweg gezien is de spoorlijn de grens tussen Noord en West.”

Het was trouwens een flinke krachttoer om de pastorale eenheden onder te brengen in een van de drie gemeenten. Want hoe doe je dat bijvoorbeeld met mensen die zo verknocht zijn aan hun oude kerk dat ze niet naar een nieuwe wijk willen? Toch is de verdeling goed verlopen. Noord zit iedere zondag zo goed als vol, Zuid is, met gebruik van de trouwzaal, overvol en West is bijna tot de laatste plaats gevuld. Er is destijds ook wel gedacht aan het beleggen van meerdere diensten per zondag in één gebouw. Of aan het rouleren van de destijds twee predikanten binnen drie gemeenten. „We hebben toch heel nadrukkelijk gekozen voor de structuur dat iedere gemeente z’n eigen predikant heeft. Een predikant doet toch ook preekstof op in het pastorale contact met z’n eigen gemeenteleden. En het geestelijk onderwijs in de prediking is, als het goed is, toch ook toegesneden op wat er leeft in de eigen gemeente. Daarbij kent de Dordtse Kerkorde niet de mogelijkheid van een centrale kerkenraad met wijkgemeenten. Bovendien heeft een predikant een beroep en zending van één gemeente, niet van drie.”

Het bijzondere van de stedenbouwkundige opzet van de stadswijk Veeneslagen is dat de nieuwe kerkgebouwen van de hervormde gemeente -de Ark- en van de gereformeerde gemeente West aan de uiteinden liggen van een brede verbindingsweg door de wijk, de zogenaamde lens. Het is uniek in Nederland dat kerkgebouwen een rol spelen in het stedenbouwkundige concept van een nieuwbouwwijk.

Een toren met een klok, dat was een van de voorwaarden bij de bouw van de kerk in West. Binnen wordt druk verbouwd. „Er was nog een paar meter grond niet bebouwd. We kunnen die extra ruimte heel goed gebruiken voor grotere zalen, maar nu is het ook echt klaar. We kunnen geen centimeter meer uitbreiden. De gemeente in West telt zo’n 1200 zielen en er moeten nog in een paar straten huizen worden gebouwd. En dan zijn de Veeneslagen en ook de kerk in West vol.”

Bij de nieuwe kerk in West is trouwens beperkt zaalruimte beschikbaar. „Veel zalen hebben we niet nodig, want het verenigingswerk in onze gemeenten doen we centraal en daarvoor maken we gebruik van ruimten in Noord en Zuid”, legt ouderling De Heer uit. „De praktijk wees uit dat het in onze gemeenten niet werkt om dat allemaal afzonderlijk te organiseren. Daar is Rijssen geografisch te klein voor en daarvoor loopt het verenigingsleven van de drie gemeenten met vier reformatorische basisscholen en de Fruytier Scholengemeenschap te veel door elkaar heen.”

De inrichting van het kerkgebouw is een mix van modern en klassiek. Marmer op de vloer, een wit plafond, houten balken. Boven de kansel een klassiek pijporgel. De gemeente kon het orgel -zonder kas- kopen in Duitsland voor slechts 20.000 euro. Wonderlijk genoeg paste het orgel precies onder het relatief lage tentdak van het kerkgebouw.

Via uitgestrekte industriegebieden en luxe woonwijken -„Rijssenaren bouwen hun huizen bijna allemaal zelf”-, gaat het vervolgens richting het oosten van de stad, naar de wijk Opbroek. Waar nu nog gras en mais groeien, moeten straks huizen staan. Het wordt een wijk met 2500 woningen, 500 meer dan in de wijk Veeneslagen in Rijssen-West. „Dus hebben we hier alvast ruimte gereserveerd voor een nieuw kerkgebouw en een nieuwe school”, vertelt ouderling De Heer. Hij maakt een weids armgebaar. „We weten niet waar, maar hier ergens.”

Als alles gaat zoals gedacht, zal wellicht hier de Oosterkerk van de gereformeerde gemeente van Rijssen gebouwd worden. „Maar zover is het nog lang niet.”

Geschiedenis

De wortels van de gereformeerde gemeente van Rijssen liggen in het jaar 1835. Leden van de christelijke afgescheiden gemeente kwamen in woonhuizen bijeen.

In 1862 werd de eerste kerk gebouwd op de plaats van de latere Walkerk, die nu in gebruik is als meubelzaak. In 1924 werd de kerk opnieuw totaal verbouwd en bood het gebouw ruimte aan 1200 kerkgangers. Tot 1933 deed ook het zogenaamde Noorderkerkje aan de Huttenwal dienst als kerk, omdat de Walkerk het aantal kerkgangers niet meer kon bevatten.

In mei 1955, tijdens de ambtsperiode van ds. P. Honkoop sr., werd de Noorderkerk, met 2100 vaste zitplaatsen, in gebruik genomen. Hoewel gedacht werd dat de gemeente geruime tijd vooruit zou kunnen, moest tien jaar later alweer over nieuwbouw worden nagedacht.

De Zuiderkerk werd op 15 mei 1968 in gebruik genomen door ds. A. Bregman. Het kerkgebouw telde toen 1480 zitplaatsen. Omdat de gemeente bleef groeien, werd de kerk vervolgens nog diverse keren verbouwd. Op dit moment telt de Zuiderkerk 1950 zitplaatsen. Het aantal plaatsen in de Noorderkerk daalde als gevolg van een renovatie van de grote galerij in 1993 tot 1970.

In 1997 besloot men om voor de vele gemeenteleden in de nieuwbouwwijk Veeneslagen zondagse diensten te gaan beleggen in de Jacobus Fruytierschool aan de Stroekeld. Vanaf 11 januari 1998 werd in de aula twee keer per zondag kerk gehouden.

Omdat de gemeente sterk groeide, besloot de kerkenraad de gemeente met ingang van 1 januari 2000 te splitsen in de gereformeerde gemeente Rijssen-Noord en de gereformeerde gemeente Rijssen-Zuid. De gemeente van Rijssen-West bleef tot haar officiële instituering in 2001 ressorteren onder Rijssen-Noord.

Op 13 december 2002 nam de gereformeerde gemeente Rijssen-West een eigen kerk, De Tabernakel, in gebruik. Deze kerk telt zo’n 900 zitplaatsen.

Sinds 2001 wordt Rijssen-Noord gediend door ds. C. A. van Dieren. Ds. A. Schreuder is sinds 2001 verbonden aan de gemeente van Rijssen-Zuid en ds. D. de Wit deed in 2005 intrede als predikant van Rijssen-West.


Dossier:
Verstuur dit artikel naar:
 *
 *
 *
 *
 
Knipsels