19-09-2008 20:33
| Clasina van den Heuvel en Niek Sterk
De financiële wereld staat in brand. Wat merkt de gemiddelde Nederlander daar nu van?
Nadat Lehman Brothers maandag het faillissement aanvroeg, laaide het vuur van de kredietcrisis weer in volle hevigheid op. Merrill Lynch valt in andere handen, verzekeraar AIG krijgt een noodkrediet, Lloyds TSB neemt hypotheekbank HBOS over. En dan zijn er nog de concerns waar de vlammen steeds meer vat op lijken te krijgen: de Amerikaanse banken Washington Mutual en Morgan Stanley, het Zwitserse UBS, het Britse Royal Bank of Scotland en Fortis.
De superlatieven om de schok te beschrijven buitelen over elkaar heen. Analisten spreken van „de meest dramatische dagen in de geschiedenis van Wall Street.” Er worden vergelijkingen getrokken met de grote depressie van de jaren twintig en zelfs met 11-9. Koersen duikelden soms tientallen procenten.
De beurzen konden gisteren een deel van de verliezen weliswaar goedmaken na bluswerk van de centrale banken, maar daarmee is de kredietcrisis nog niet ten einde. De onzekerheid blijft voorlopig groot.
Maar wat merkt de gemiddelde Nederlander nu van al deze rampspoed? „Niemand kan zich aan deze crisis onttrekken”, zo liet SER-voorzitter Alexander Rinnooy Kan weten. Ook president Nout Wellink van De Nederlandsche Bank liet zich in die bewoordingen uit, hoewel hij vooral waarschuwde tegen overdreven bezorgdheid. De Nederlandse banken staan immers nog overeind, van groot banenverlies is geen sprake. En toch is er onzekerheid, bij de een meer dan bij de ander. Vier portretten. „Nederland valt heus niet om.”
„Verander gerust van spaarbank”
Spaar - en doe dat slim, luidt het advies van Hanneke van Veen. Zelfs al zou een spaarbank omvallen, dan staat daarachter De Nederlandsche Bank om de verschrikte consument op te vangen.
Sparen zit Van Veen, beheerder van de website sparen.startpagina.nl, in het bloed. „Ik vind sparen heel goed”, zegt ze. „Niet alleen omdat ik de website beheer, maar ook persoonlijk. Het hoort bij ons. Mijn man en ik hebben ooit een poging gedaan om te beleggen, maar dat vonden we een zenuwachtig gedoe.” Met haar man Rob richtte ze in 1992 de Vrekkenkrant op, „vakblad voor de spaarzame kant van Nederland”, voorloper van het huidige tijdschrift Genoeg.
Bij sparen sta je niet voor verrassingen, dat is het mooie, vindt Van Veen. „Je weet precies wat voor rente je krijgt. Het is niet iets waarvoor je met een rood hoofd achter de computer hoeft te zitten en daar te merken dat je opeens weer zoveel rijker of armer bent geworden.”
Is het wijs om geld bij een bank te brengen, nu grote banken in de VS omvallen? „De Nederlandsche Bank garandeert dat de spaarder een bedrag van 20.000 euro voor 100 procent terugkrijgt, mocht er iets mis gaan.” Voor de volgende 20.000 euro geldt een garantie van 90 procent. Die tweede 20.000 kan daarom beter bij een andere bank staan, aldus Van Veen.
Wat als De Nederlandsche Bank geen geld meer heeft? „Dat lijkt me sterk. Ik heb me altijd afgevraagd: hoe kan het dat de Fed in de VS zo’n bank redt? Nou, de staat drukt gewoon geld bij, want die beschikt over de munt.” Dat inflatie dan in aantocht is, kan zijn, „maar ik blijf erbij dat sparen stukken veiliger is dan beleggen.”
Van Veen vindt het onbegrijpelijk dat Nederlanders, die een eind lopen om zuinig boodschappen te doen, kansen rond sparen laten liggen. „De Nederlandse spaarder komt tekort, hij krijgt niet eens het marktgemiddelde qua rente. Mensen blijven trouw bij dezelfde bank. Nu vind ik trouw een mooie eigenschap, maar als je huisarts niet meer voldoet, zoek je ook een ander. Grote banken staan eigenlijk in het rood van de spaarders. Ze geven consequent te weinig rente. Ze denken: we hebben die klanten en die blijven toch wel bij ons.”
Spaarders worden wel alerter, signaleert Van Veen. Het aantal bezoekers van de sparenstartpagina verdubbelde van een half miljoen vorig jaar naar een miljoen dit jaar. Er is dan ook „een heleboel” geld te verdienen door van spaarbank te veranderen, benadrukt Van Veen. „Mensen zien er tegen op omdat het veel werk lijkt. Maar dat valt mee. In hooguit een paar uur tijd kun je een heel aardig uurloon verdienen.”
„Om te beginnen ben ik positief”
Sjaak van de Graaf (26) van het Neerlands Wijnhuis luistert in de auto altijd naar Business News Radio (BNR), waar het onderwerp kredietcrisis in de lengte, breedte en diepte wordt uitgemeten. Hij wordt er niet somber van.
Van de Graaf is een van de twee eigenaren van het Neerlands Wijnhuis, een bedrijf waarin een team van zo’n tien mensen werkt. Daarmee behoort het tot de midden- en kleinbedrijven in Nederland. MKB Nederland meldde vorige week dat ondernemers daar „alarmerend weinig vertrouwen” hebben in de economische ontwikkelingen volgend jaar. Terwijl 74 procent vorig jaar positief was over de economische situatie, is nu een ruime meerderheid (66 procent) negatief.
„Om te beginnen ben ik heel positief ingesteld”, aldus een opgewekt klinkende Van de Graaf, die wijnen verhandelt van over de hele wereld. „Ik kan hier wel gaan zitten somberen, maar daar help ik mezelf, mijn personeel en mijn klanten niet mee.”
Het is duidelijk dat er economisch iets zwaarder weer op komst is, zegt hij. „Maar ik vind dat je het om te beginnen in een kader moet plaatsen. Vergelijk ik mijn situatie met iemand in Midden-Afrika, dan moet ik niet zeuren.”
Tegelijk signaleert hij wel degelijk veranderingen. „Wij hebben vooral te maken met stijgende prijzen van grondstoffen. Karton, plastic en flessen worden wereldwijd een stuk duurder. Vooral glas is heel moeilijk te krijgen, hoor ik van de wijnboeren. Dus wordt wijn duurder.”
Ook de loonkosten klimmen, weet hij. „Neem nu de plukkers in Duitsland. Daar gebruikten ze Polen voor, maar die gaan tegenwoordig lekker naar Nederland; daar kunnen ze meer verdienen.”
Daarnaast merkt hij dat Nederland „iets minder op hol geslagen is” vergeleken bij vorig jaar. „Toen kon het niet op, mensen kochten maar raak. Nu kijken ze om zich heen, vragen in plaats van één offerte meer offertes aan. Ze zijn op hun hoede.”
De kredietcrisis beheerst het nieuws en mensen worden er bewust of onbewust door beïnvloed, denkt Van de Graaf. „Wij hebben een groot voordeel: wijn is populair. Het past in een gezond dieet, mensen volgen wijncursussen - het is een hot product.”
Het loskrijgen van leningen bij de bank is voor een gesetteld bedrijf als het wijnhuis geen aangelegen punt, maar wel voor startende ondernemers. De laatsten hebben het moeilijk bij het afsluiten van kredieten. „Ik hoor van beginnende horecaondernemers dat het veel moeilijker is om de financiering rond te krijgen.”
„Nederlander gaat voor zekerheid”
In het Verenigd Koninkrijk is voor hypotheken de rentevastperiode gemiddeld 2,5 jaar, want de rente zou wel eens kunnen dalen. In Nederland staat dat cijfer op 10 jaar, want de rente zou wel eens kunnen stijgen. „Nederland is een land van zekerheidszoekers.”
Bij De Hypotheker, de franchiseketen met ruim 160 vestigingen in het hele land, veroorzaakte de hoog oplaaiende kredietcrisis deze week geen groot tumult, zegt Leslie Hogeveen (36). Hij is manager marketing op het Rotterdamse hoofdkantoor.
Natuurlijk zijn er hier gevolgen merkbaar, zegt hij. „Een aantal partijen -kleine banken gelieerd aan grote instellingen in problemen in de VS- viel weg als hypotheekverstrekker. Sparck en Gmac bijvoorbeeld. Maar procentsgewijs deden wij daar niet zo veel zaken mee, ze bestonden ook nog niet zo lang.”
De kans dat Nederland in een vergelijkbare crisis terechtkomt is „vele malen kleiner” dan in de VS en het Verenigd Koninkrijk. „Eenvoudig omdat de Nederlander een zekerheidszoeker is.” Waar dat onder meer aan te merken is, is de opvallende verschuiving richting spaarhypotheken zoals die zich de afgelopen tijd aftekende. „Daarvan worden er nu dubbel zo veel verkocht als vorig jaar, schat ik”, zegt Hogeveen. „Gegarandeerd rendement met de zekerheid van gehele aflossing aan het einde van de looptijd.”
Wat betreft de adviezen van de „altijd onafhankelijke” hypotheekadviseur: „Wij zijn niet beursgenoteerd, kijken immer naar de lange termijn en gaan uit van de consument in zijn situatie. Alle mogelijkheden liggen op het schap. We maken met mensen een goede analyse van nu en van de toekomst. Wat zijn de gevolgen als er kinderen komen, wat betekent het wisselen van banen voor hun financiële zekerheid?”
De consument is niet in paniek door de huidige crisis, maar De Hypotheker merkt wel veel wantrouwen bij de klant. „Het consumentenvertrouwen in het algemeen is in een jaar tijd gekelderd en de mensen vragen zich hardop af of het wel verstandig is om op dit moment een huis te kopen.”
De potentiële huizenkoper moge wantrouwend zijn, hij hoeft zich geen nachtrust te ontzeggen als hij in het huidig tijdsgewricht aan een hypotheek dient te geraken. „De politiek van de korte termijn zoals we die in de VS zagen, kom je hier niet tegen. Gespannenheid is niet nodig, ondanks alle crisisberichtgeving waardoor mensen van slag zouden kunnen raken. Gaan voor zekerheid -bijvoorbeeld met een spaarhypotheek- is een prima optie.”
„Spreiden van aandelen altíjd slim”
Beleg nooit met geld dat je volgend jaar nodig hebt en beleg niet méér dan je je kunt veroorloven: eenvoudige vuistregels die altijd werken. „Heel jammer als mensen verliezen, maar als ze hun bezit gespreid hebben, komt het echt goed.”
Natuurlijk wordt er dezer dagen extra gebeld naar de Vereniging Effectenbezitters (VEB). De crisisberichtgeving is ook niet mals. Maar toch: „Denk eens terug aan het jaar 2000 en de jaren daarna: de internetcrisis. De koers van World Online verdampte, aandelen Baan waren niets meer waard. In dat perspectief moeten we ook de huidige rampspoed zien. Het is in de eerste plaats het probleem van de bankensector, waar een aantal bedrijven te grote risico’s nam.”
Patrick Beijersbergen (40) is hoofd economische zaken bij de VEB, met 40.000 leden de grootste belangenbehartiger voor beleggers. Die bellen: „Waar houdt het op? Wat kunnen we nog verwachten? Als VEB zijn we echter niet in paniek en dat stralen we uit: een crisis hoort erbij.”
„Wij kunnen niet voorspellen”, haast hij zich te zeggen. Maar er is wel veel ervaring. „Ook in de bankensector zijn er bedrijven die goed draaien. Die komen straks als grote winnaars uit de bus. Mensen vragen ons: Valt nu ook de ING om? Dat is niet aan de orde. ING is een winstgevende gigant die geld verliest door wat er nu gebeurt. Maar winst op andere punten zorgt voor stabiliteit.”
Beleggers moeten sowieso altijd hun portefeuille spreiden. „De helft van je bezit in banken of verzekeraars steken is nooit slim. Voedingsmiddelen, olie, transport: presteren allemaal prima. Er is een vlucht te zien van banken naar bedrijven als Unilever of Heineken. Ook banken geven dat advies: beleg nu meer in defensieve waarden.”
De huidige onzekerheid houdt komende maanden aan, denkt Beijersbergen. „De minister van Financiën in de VS, Hank Paulson, zei te verwachten dat de huizenmarkt daar in enkele maanden de bodem bereikt, maar gaf ook aan dat hij het niet zeker wist.”
De onrust onder beleggers is behoorlijk, maar de VEB geeft beheerst uitleg en dat is geen pose. „Sommige mensen denken dat nu alles eindigt, dat de economie totaal stilvalt. Dat zal niet gebeuren. De groei vertraagt, maar er blijft groei, de economische situatie is gezond.”
De VEB volgt alle analisten, hier en overzee, en screent nauwkeurig wat de experts roepen. „Zelfs de allergrootste goeroes weten het even niet. Maar Nederland valt heus niet om.”
