29-05-2009 08:37
| D. van As
Het klinkt als een deugd waar niemand op tegen kan zijn. Transparantie staat voor openheid, duidelijkheid. Dit in plaats van achterkamertjespolitiek, onduidelijke besluitvorming en gebrek aan communicatie.
Er verschijnen in deze periode veel jaarverslagen over 2008. Een jaar waarin veel is gebeurd, maar blijkt dat ook uit de verslaggeving? Soms gaapt er letterlijk een kloof tussen beeldvorming op mooi gedrukt papier en de realiteit zoals die tot ons komt.
Rapportages en verwachtingen kunnen klinken als een klok. Het is verbazend hoe soms grote zorgen nauwelijks concreet worden belicht. Je zou anders verwachten. Sinds de invoering van codes voor goed bestuur wordt immers alom transparantie gevraagd.
Maar transparantie kan ook haar doel voorbijschieten. Daar zien we om ons heen voorbeelden van. Zo moeten topsalarissen steeds meer openbaar gemaakt. De verwachting was dat hiervan een remmende werking zou uitgaan. Het effect blijkt omgekeerd: de topsalarissen stegen in 2008 harder dan ooit tevoren.
Voorzichtig
Is volledige transparantie dan altijd verstandig? Zeker niet. Er staat niet voor niets geschreven: Wees voorzichtig gelijk de slangen en oprecht gelijk de duiven. Wie als een schaap al te open is, maakt zich onbedoeld kwetsbaar voor kwaadwillenden, de wolven. En wolven zijn er helaas in overvloed.
Het is de natuur van een wolf op zoek te zijn naar De Prooi. Wolven gehuld in schaapskleren van prachtige websites, glanzende jaarverslagen, nobel verwoorde intenties en een keurige presentatie zijn het gevaarlijkst. Dat maakt wolvengedrag zo onvoorspelbaar. Wacht u voor de mensen. De prooi wisselt al naar gelang de omstandigheden zich aandienen. Wees op uw hoede voor de effecten van het wel of niet transparant zijn. Het blijft een balans zoeken tussen oprechtheid en voorzichtigheid.
Enige zelfkennis zou al tot een voorzichtige levenswandel moeten leiden. Woont immers niet in ieder van ons een wolf? Op z’n best blijven we een tweemens, een oude en een nieuwe mens.
Transparantie is een goed streven, alleen blijkt keer op keer dat ieder mens feitelijk gestuurd wordt door minder transparante drijfveren en omstandigheden. Hoe open durven u en ik hierover te zijn? Daar ligt een belangrijke les.
Waaromvragen
We hebben de lijn tussen verantwoording en verantwoordelijke te veel opgeknipt. Een verantwoording zonder een georganiseerde dialoog met de belanghebbenden heeft de tendens in zich eenzijdig positief te worden. Een ontmoeting, en dat kan niet zonder begroeting, heeft een eigen louterende functie. Het stellen van de goede waaromvragen is essentieel. Waarom bent u eigenlijk bestuurder? Welke belangen heeft u daarbij? Welke nevenfuncties vervult u nog meer? Hoe heeft u alle belanghebbenden voldoende recht gedaan?
Het stellen van vragen heeft wel grenzen. Transparantie is een kwestie van eerlijke maatvoering. Terughoudendheid is nodig als we bestuurders beleidsvrijheid willen geven. Aan vrijheid is wel verantwoording verbonden. Verantwoordelijkheid dragen betekent bereidheid om antwoord te geven op de vraag wat u met uw bevoegdheden hebt gedaan. Op papier en in ontmoetingen.
De auteur is werkzaam bij DNB, toezicht pensioenen.
Reageren aan scribent? nietbijbroodalleen@refdag.nl.
