Roep om een tweede Bretton Woods

Zo heet het plaatsje in het noordoosten van de VS, in de staat New Hampshire, aan de voet van de bergen, waar in 1944 historie wordt geschreven. In juli van dat jaar zijn er op uitnodiging van president Roosevelt 730 vertegenwoordigers van 44 bondgenoten bijeen. Zij verblijven in hotel Mount Washington, dat tot op de dag van vandaag bekendheid geniet als een vakantieresort voor mensen met een dikke portemonnee.

De opdracht voor de conferentiegangers luidt een mondiale monetaire orde te ontwerpen voor als straks de kanonnen tot zwijgen zijn gebracht. Het op te trekken bouwwerk moet de burgers behoeden voor ooit weer een depressie als zich in de jaren dertig aandiende. Na drie weken lukt het overeenstemming te bereiken. Het akkoord berust op de voorstellen van twee vermaarde deskundigen: de Amerikaan Harry Dexter White en de Brit John Maynard Keynes.

In de nieuwe opzet speelt de dollar, die volgens de overeengekomen spelregels tegen een vaste prijs inwisselbaar is tegen goud, een centrale rol. Dat geeft uitdrukking aan de positie van de VS als sterkste economie en als leidende natie in de naoorlogse periode. Alle participerende munten zullen onderling vaste wisselkoersen kennen. Die zijn wel aanpasbaar: bij fundamentele onevenwichtigheden besluit een regering tot een re- of devaluatie.

De aanpak voorziet verder in de oprichting van het Internationale Monetaire Fonds (IMF) en de Wereldbank. Deze instituten, met Washinton als thuishaven, zijn bedoeld om landen met financiële problemen te helpen en om bij te dragen tot de ontwikkeling van de arme regio’s op de diverse continenten.

Het stelsel zal standhouden tot begin jaren zeventig. Dan kampen de VS met een structureel tekort op de betalingsbalans. Mede door de bankbiljetten die zij drukken om de oorlog in Vietnam te financieren, is er sprake van een overvloed aan dollars. Het vertrouwen in de Amerikaanse geldeenheid raakt onder druk. Op 15 augustus 1971 maakt president Nixon bekend dat de munt niet langer kan worden omgeruild tegen goud. Het loket voor zulke transacties gaat dicht.

Anno 2008 klinkt de roep om een herhaling van Bretton Woods, niet in de zin van een pleidooi voor een terugkeer naar het concept van vroeger, maar om de wenselijkheid van ingrijpende herzieningen in het financiële verkeer te onderstrepen. De huidige omstandigheden doen beseffen dat er iets grondig mis is en dat die situatie vraagt om veranderingen teneinde een herhaling van de crisis uit te sluiten.

Banken en overige instellingen die hun aandeel leveren in de dagelijkse kapitaalstromen namen in de jacht naar steeds hogere winsten met vaak ondoorzichtige producten onverantwoorde risico’s, valt achteraf te constateren. Het toezicht op hun handelen schoot blijkbaar tekort. Dit alles bracht de wereld aan de rand van een totale ineenstorting van het geldsysteem. Na alle recent getroffen maatregelen om die acute dreiging af te wenden, lijkt langzamerhand de tijd aangebroken om verder vooruit te kijken en een nieuw, solide en betrouwbaar kader voor de kredietverstrekking op te tuigen.

De Franse president Sarkozy, die tot eind december tevens optreedt als voorzitter van de EU, loopt voorop. Hij was de eerste die, vorige maand, vroeg om een internationale conferentie. Inmiddels hebben de leden van de Groep van Acht (G-8), te weten de VS, Canada, Japan, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Frankrijk, Italië en Rusland, zich bereid verklaard aan zo’n sessie deel te nemen. Zij zullen opkomende economieën als China, India, Brazilië en mogelijk Mexico en Zuid-Afrika vragen eveneens aan te schuiven. Sarkozy opteert naar zijn zeggen een G-13.

Het beraad krijgt waarschijnlijk al snel zijn beslag. President Bush heeft deze week 15 november als datum geopperd. Hij wil het gezelschap uitbreiden tot een G-20.

Wat er allemaal op de agenda zal staan, is nog onduidelijk. Vraag het Sarkozy en hij somt een rij van onderwerpen op. Vorige week in Brussel noemde hij in dit verband: beter toezicht, meer transparantie, een verbod op ingewikkelde constructies met moeilijk in te schatten risico’s, strenge controle op hedgefondsen en ratingbureaus, afschaffing van riante bonussen en een discussie over belastingparadijzen.

In de woorden van de president gaat het om niet minder dan „een nieuwe basis verschaffen aan het kapitalisme.” Hij benadrukt: „We mogen deze kans om de 21e eeuw vorm te geven, niet uit handen laten glippen.” Na de top zijn er ongetwijfeld nog veel vervolgvergaderingen nodig.