De Wereldhandelsorganisatie (WTO) voert al decennialang een verbeten strijd voor vrije handel tussen lidstaten. Individuele landen hebben doorgaans belang bij zo min mogelijk belemmeringen van de handel.
Bij vrije handel zal de productie daar plaatsvinden waar de kostprijs het laagst is. Het is dan aantrekkelijker voor de consument om producten tegen een lage prijs uit het buitenland te kopen dan voor een hoge prijs uit eigen land. Landen zullen zich gaan specialiseren op datgene waar ze goed in zijn en waar de productiefactoren relatief gunstig voor zijn. Daarom produceren wij veel meer bloembollen en tomaten dan we zelf nodig hebben, maar importeren we kleren uit China en auto’s uit Japan.
Nederland heeft relatief veel baat bij vrij handelsverkeer. We zijn een klein land, dat voor veel zaken afhankelijk is van het buitenland. Tegelijkertijd hebben we doorgaans een fors handelsoverschot. Dat betekent dat we meer uitvoeren dan invoeren, waardoor er netto geld naar ons toekomt.
De kredietcrisis zorgt voor tegenwind bij het streven naar meer vrije handel. De vraag neemt af. Bedrijven gaan failliet en mensen raken werkloos. Om deze effecten te dempen ontstaat de neiging om de import af te remmen, of de eigen productie financieel te steunen. Deze bescherming is effectief wanneer andere lidstaten geen tegenmaatregelen nemen. De negatieve gevolgen van de crisis worden dan afgewenteld op andere landen.
Vervolgens ontstaat er een domino-effect: ook andere staten zullen hun eigen, minder efficiënte productie gaan beschermen. Crisisherstel raakt daarmee verder uit het zicht. Het is daarom niet verwonderlijk dat Nederlandse ondernemers ongerust zijn. Netto zal voor ons het nadeel immers groter zijn dan het voordeel.
Protectionisme is ook af te wijzen wanneer arme landen belemmerd worden in hun ontwikkeling en ze een eerlijke toegang tot de wereldmarkt wordt ontzegd. Dit een argument dat met name in progressieve kring geldt om de landbouwsubsidies af te bouwen.
Afhankelijkheid
Is protectionisme altijd fout? De specialisatie die optreedt en de toenemende internationale handel leiden tot grotere afhankelijkheid van buitenlandse producten. Wanneer dat luxegoederen betreft, zo-als consumentenelektronica, is dat niet zo erg. Bij voedsel en energie zijn de risico’s groter. Energie speelt wereldwijd een grote geopolitieke rol.
Een te grote afhankelijkheid kan ertoe leiden dat Nederland ongewild wordt meegezogen in internationale conflicten. Te veel afhankelijk zijn van voedselproductie elders kan in tijden van schaarste leiden tot scherp stijgende prijzen en grote maatschappelijke onrust. We hebben er daarom belang bij dat de Nederlandse economie zich niet te eenzijdig ontwikkelt. IJsland leerde door schade en schande hoe groot de risico’s van een te eenzijdige economie zijn.
Overigens komt protectionisme niet alleen tussen landen voor. Ook persoonlijk kunnen wij ons wel zo gedragen. Wie zal nooit eens met een beroep op Galaten 10:6 de noodlijdende winkel op de hoek voorbijlopen om een goeddraaiende ondernemer uit de kerk te spekken? In dat geval blijft het geld tenminste in de eigen kring.
De auteur is onderzoeker bij het LEI. Hij schrijft deze bijdrage op persoonlijke titel.
Reageren aan scribent? nietbijbroodalleen@refdag.nl.
