Wij leven in een tijd van crisis en die wordt door mensen ervaren als een tijd vol gevaar. Anderen zien juist mogelijkheden. Die twee aspecten spelen in alle crises een rol.
Onder grote tijdsdruk en in onverwachte situatie goede beslissingen nemen is geen sinecure. Managers die te rigoureuze stappen nemen amputeren de organisatie. Zij die halve maatregelen nemen redden het ook niet. Als de crisis voorbij is, kan veelal pas worden beoordeeld of de manager ook een goede crisismanager is geweest.
Wanhoop
Managers in crisistijd vertonen meestal vier dominante reacties: apathie, paniek, negeren en analyseren. Apathisch gedrag wil zeggen dat managers zien wat er gebeurt, maar geen daadkracht tonen of kwalitatief goed reageren op de crisis. Ze blijven geloven dat het beter zal gaan, maar staan erbij en kijken ernaar.
Een ander deel vertoont paniekgedrag. Uit wanhoop worden fusie- en overnamegesprekken opgestart, wordt personeel ontslagen en bezuinigd op zaken die juist van belang zijn, zoals trainingen en marketing. Paniek leidt veelal tot ondoordachte kaasschaafacties.
Er zijn er ook die de crisis negeren. Zij vertonen struisvogelgedrag en weigeren de ernst van de situatie te onderkennen. Zij zijn er vast van overtuigd dat de crisis kort duurt en dat de ernst meevalt.
Ten slotte zijn er managers die afstand nemen en de problemen zo objectief en emotieloos mogelijk onderzoeken. Zij onderkennen de signalen en nemen maatregelen die steunen op gedegen onderzoek en analyse.
Boeiend is om erachter te komen waarom managers zo reageren. Onderzoek wijst uit dat enerzijds onervarenheid en gebrek aan kennis van betekenis zijn en anderzijds heel basaal menselijk gedrag. Niemand houdt van slecht nieuws brengen. De eerste die bij het management komt met slecht nieuws wordt veelal beschouwd als de zwartkijker.
Een ander aspect van menselijk gedrag is groepsdenken. In managementteams wordt het beleid met elkaar uitgedacht en uitgevoerd. Daar past niet bij dat je elkaar afvalt of tegenspreekt.
Ten slotte bestaat in elke organisatie een pikorde. Hierdoor worden sommige managers onterecht niet serieus genomen. Het blijkt dat de positie van de boodschapper en het wel of niet zijn van cultuurdrager bepalend is of de boodschap serieus wordt genomen.
In deze tijd is er veel aandacht voor de rol van toezichthouders. Onderzoek wijst uit dat zij echter eveneens te laat reageren door geringe betrokkenheid, naïviteit of een veel te amicale opstelling ten opzichte van het management. Toezichthouders zouden minder op verklaringen van het management moeten afgaan, maar eigen informatiekanalen aan moeten boren en eigen conclusies moeten trekken.
Verwachten
In crisistijd moeten managers adequaat handelen, maar zij mogen ook in ‘hoger beroep’ gaan. Wij behoeven het, juist in crisistijd, niet slechts van onszelf te verwachten. Of, zoals ik onlangs bij Kaj Munk over Mattheüs 6 las: Mijn plicht en mijn werk te doen, zonder allerlei overwegingen vooraf, zonder twijfelingen en bekommernissen, eerst Gods Koninkrijk zoeken, want dat zoeken betekent dat alles u bovendien geschonken wordt. Gezegende crisis toegewenst.
De auteur is directeur van IRS Forensic Services & Investigations. Reageren aan scribent? nietbijbroodalleen@refdag.nl.
