Met het instorten van de Twin Towers op de ochtend van 11 september 2001 kwamen ook de aandelenkoersen in een vrije val. De Amsterdamse AEX-index leverde die dag bijna 7 procent in, andere Europese beurzen verloren 4,5 tot 8 procent. Terwijl het stof op het zuiden van Manhattan neerdaalde, lag de handel plat.
Wall Street, de belangrijkste graadmeter op het economische wereldtoneel, bleef de rest van de week dicht. Angst en onzekerheid vierden hoogtij. Beleggers zochten massaal hun toevlucht in goud, olie en obligaties. De oliemaatschappijen profiteerden.
Luchtvaartmaatschappijen, banken en verzekeraars gingen onderuit met koersdalingen van 10 procent of meer. De vliegmarkt zakte na 11 september in, zij het tijdelijk. Bij vliegtuigbouwer Boeing kwam de klap hard aan; er verdwenen 30.000 banen. Ook bij cafés, hotels en restaurants vielen ontslagen. De toeristen bleven weg uit de Verenigde Staten.
Hoe is de situatie vijf jaar later? Het gat in New York dat Ground Zero heet, is een toeristische trekpleister, bij het Pentagon in Washington is van de schade niets meer te zien. In Shanksville, Pennsylvania -waar het vierde vliegtuig neerkwam- zijn ze druk met het ontwerp voor een fors monument.
Gevlogen wordt er weer. De Wereld Toerisme Organisatie van de VN telde vorig jaar een recordaantal van 810 miljoen toeristische aankomsten. Wereldburgers op reis in het buitenland gaven in 2005 met elkaar 548 miljard euro uit, tegenover 526 miljard in 2001.
Recent dreigde er even een strop voor de taxfreewinkels op luchthavens. Nadat vorige maand aanslagen op passagiersvliegtuigen op het nippertje werden verijdeld, mochten op vluchten naar de VS geen dranken, gel en parfums meer mee.
Op Schiphol is een truc bedacht. De aankopen gaan in verzegelde tassen en worden vlak voor het instappen aan de passagiers overhandigd. Als de luchthaven geen oplossing voor de aangescherpte beveiligingsmaatregelen zou hebben gevonden, zou dat jaarlijks een paar miljoen euro aan omzet hebben gekost.
Er zijn ook bedrijven die garen spinnen bij 11 september. ICx MesoSystems uit het Amerikaanse Albuquerque bijvoorbeeld. In het jaar 2000 verkocht het bedrijf nog geen tien zogenaamde snuffelapparaten die biologische of chemische stoffen kunnen opsporen. In de vijf jaar na de aanvallen heeft de onderneming al 600 van dergelijke ’stofzuigers’ verkocht. De orderportefeuille loopt dit jaar op tot 7 miljoen dollar (5,6 miljoen euro), een verdrievoudiging ten opzichte van 2000.
„De gebeurtenissen op 11 september drukten overheden met de neus op de feiten”, zegt directeur Chuck Call. Zeker toen er ook nog poederbrieven opdoken en de angst voor een chemische aanslag toenam.
ICx MesoSystems is maar een kleintje, er werken 35 mensen. Maar ook grote jongens zoals defensieproducenten Lockheed Martin en General Dynamics profiteren van de booming business op veiligheidsgebied. Het nieuwe, door president Bush ingestelde ministerie van Binnenlandse Veiligheid sloot de afgelopen twee jaar maar liefst 115.000 contracten die met elkaar goed zijn voor 28 miljard dollar (bijna 23 miljard euro).
Op het vliegveld van Oakland is een nieuwe scanner in gebruik genomen die duizend koffers en tassen per uur kan controleren. Het apparaat kost 16,4 miljoen dollar (12 miljoen euro) en komt bij bewezen diensten op alle 115 Amerikaanse vliegvelden te staan die passagiersverkeer afhandelen.
GE InVision ontwikkelde een machine die schoenen kan scannen. Daardoor hoeven onschuldige passagiers niet op kousenvoeten het land in of uit als het alarm afgaat op hun schoenen.
Ook voor fabrikanten van koffers en reistassen zijn het uitdagende tijden. De recente beperkingen op handbagage voor vluchten vanuit Groot-Brittannië maakten een deel van het assortiment eigenlijk onbruikbaar. En als de maten voor het handige rolkoffertje ook nog gaan veranderen, is het helemaal lastig.
De gevolgen van 11 september zijn in de economie nog goed zichtbaar. En ook in de portemonnee van passagiers. Schiphol berekent de genomen veiligheidsmaatregelen door aan de luchtvaartmaatschappijen. Zij betalen een zogenaamde ”security charge” van 12,78 euro per passagier. En die wordt weer doorberekend aan de reizigers. Een goedkoop ogend ticket kan zo toch nog duur uitpakken.
