Kredietcrisis? Die was toch vorig jaar?
De crisis startte inderdaad afgelopen zomer nadat door problemen op de Amerikaanse markt voor hypotheken steeds meer financiële instellingen werden geconfronteerd met onverwachte verliezen.
In de Verenigde Staten zijn in de afgelopen jaren hypotheken verstrekt aan mensen die nauwelijks kredietwaardig zijn. Banken durfden dit wel aan omdat de rente laag was en de huizenprijzen al jaren in de lift zaten.
Maar door een rentestijging kon een toenemend aantal Amerikanen de maandelijkse aflossing niet langer betalen. Ze zadelen daardoor hypotheekbanken -die het onderpand van de leningen al zagen verdampen door een plotseling dalende woningprijs- op met tekorten.
Waarom veroorzaakt dit zoveel misère?
Amerikaanze zakenbanken kochten de leningen van hypotheekverstrekkers de laatste jaren veelvuldig op, bundelden ze met andere leningen (zoals creditcardschulden) in ingenieuze pakketjes (zogenoemde derivaten) en verkochten deze wereldwijd door aan ”special investment vehicles” (SIV’s).
Deze ingenieuze ’bedrijfjes’ waren speciaal opgezet om de derivaten onder te brengen, zodat ze niet op de balans van de banken zouden drukken. Omdat ze voor noodgevallen wel een open kredietlijn hadden afgesproken met de banken, moesten deze met tientallen miljarden euro’s te hulp schieten toen problemen met Amerikaanse hypotheken de SIV’s in geldnood brachten.
Door deze ingewikkelde constructie was het lange tijd onduidelijk wie er precies was getroffen en voor hoeveel.
Maar banken boeken nu opnieuw miljarden af?
Die ’tweede ronde’ zat er al wel een beetje aan te komen. Kenners, onder wie oud-minister Zalm van Financiën, vreesden al dat de banken de zaken eind vorig jaar te rooskleurig hadden voorgesteld.
Door de verplichte accountantscontrole is dat bij de presentatie van de jaarcijfers onmogelijk. Banken moeten nu dus met de billen bloot.
Dit was dus de laatste ronde?
Dat valt nog maar te bezien. Allereerst is de Amerikaanse huizenmarkt de weg omhoog nog niet ingeslagen, waardoor problemen met ’slechte’ Amerikaanse hypotheken nog altijd toenemen.
Ook blijken Amerikaanse banken in hun zoektocht naar rendement op een breed terrein een loopje te hebben genomen met de relatie tussen kredietverlening en risico. De crisis lijkt zich daardoor uit te breiden naar nieuwe financiële producten, zoals consumentenkredieten en ’iets minder slechte’ hypotheken. Ook de ontluikende problemen bij obligatieverzekeraars (zogeheten monoline insurers) baren zorgen.
Obligatieverzekeraars?
Dat zijn bedrijven die hun hoge kredietwaardigheid verhuren aan instellingen die obligaties willen uitgeven maar zelf niet optimaal kredietwaardig zijn.
Deze week verlaagde kredietbeoordelaars de kredietwaardigheid van de Amerikaanse obligatieverzekeraar Ambac. Vlak daarna liet Ambac weten miljarden dollars te moeten afschrijven als gevolg van afwaarderingen van verzekerde Amerikaanse hypotheekobligaties en zette het bedrijf zichzelf te koop.
Ook aan de kredietbeoordeling van andere Amerikaanse obligatieverzekeraars wordt getwijfeld, wat in potentie tot enorme schade kan leiden. Obligatieverzekeraars in Amerika staan garant voor zeker 2400 miljard dollar aan schuldpapier. Veel institutionele beleggers moeten die obligaties van de hand doen omdat ze statutair alleen maar mogen beleggen in schuldpapier met de allerhoogste kredietstatus. Obligaties kunnen hierdoor fors in waarde dalen, waarna ook banken opnieuw miljarden moeten afboeken.
Hoe is de situatie bij de Nederlandse banken?
Nederlandse financiële instellingen lijken tot nog toe de dans te ontspringen omdat ze relatief weinig hebben belegd in risicovolle Amerikaanse hypotheken. Nu er echter ook afbetalingsproblemen opdoemen bij ’minder slechte’ Amerikaanse hypotheken, nemen de geruchten toe dat er ook hier banken, zoals ING, verliezen op hun portefeuilles lijden. Of dat inderdaad zo is, zal volgende maand blijken wanneer de Nederlandse financials hun jaarcijfers presenteren.
Raakt de financiële malaise Europa dan niet?
Zeker wel, en in toenemende mate. Banken in Duitsland en Frankrijk boekten deze week miljarden af op Amerikaanse hypotheekbeleggingen.
Ook zijn banken weigerachtig geworden om elkaar onderling geld te lenen omdat ze elkaar niet meer vertrouwen –je branchegenoot kan maar zo een flinke afboeking uit de hoge hoed toveren.
Banken zijn hierdoor ook minder scheutig met kredietverlening aan bedrijven en consumenten. Hierdoor stijgt de prijs voor geld waardoor consumenten en bedrijven hun bestedingen en investeringen kunnen uitstellen. Dat is niet bevorderlijk voor de economische groei.
Dus toch een recessie?
In Amerika ligt dat wel voor de hand, maar de Nederlandse uitgangspositie is goed: het huishoudboekje van de overheid is op orde, de werkloosheid is laag en De Nederlandsche Bank verwacht voor dit jaar nog altijd een groei van 1,5 procent. Bovendien handelt Nederland voornamelijk met landen in Europa.
De situatie in de VS is voor de wereldeconomie nog altijd belangrijk, maar niet meer zoals voorheen. Dat komt door de onstuimige economische opmars van Aziatische landen. Anderzijds leunt die groei in Azië juist wèl voor een belangrijk deel op de uitvoer naar Amerika.
