De financiële wereld vervult al je wensen, althans: op korte termijn. Toen de aandelenkoersen vanaf najaar 2000 bleven zakken, suste de geldindustrie beleggers met vastgoed-cv’s, absolute return fondsen, vastgoedobligaties en vooral met beleggingen met garantie, de zogeheten notes of certificaten.
Wat was dat lekker innovatief beleggen. Je boekte 10 mille over, ging rustig slapen en met een beetje mazzel kon je zes jaar later 65 procent rendement incasseren. En dus staken Nederlanders zo’n 30 miljard euro in notes en andere revolutionaire geldproducten, gelokt door ronkende foldertaal als: ”Profiteren van de hoge economische groei in China met een 100 procent kapitaalsgarantie op de einddatum. Iedere beursdag verhandelbaar”.
Dat klinkt mooi, tenzij de fabrikant Lehman Brothers heet. De beleggingsproducten van deze Amerikaanse zakenbank zijn niet meer verhandelbaar nu Lehman in surseance van betaling verkeert. Ook de uitkering van rendementen is gestopt. Vorige week schatte een Londense effectenhandelaar de huidige waarde van de Lehman-notes, afhankelijk van de ingrediënten, op maximaal 20 procent van de inleg. Dit verlies treft onder meer duizenden Nederlanders aan wie vermogensbeheerder Wijs & Van Oostveen Lehman-notes verkocht, in totaal voor 75 miljoen euro (zie bonusnotes.nl).
Hoe kan dat nou, zal menig garantiebelegger roepen. Ik belegde toch in China? Of in landbouwgrondstoffen? Maar helaas. Een note investeert niet in bedrijven of producten, maar in een financiële trukendoos. Van je 10 mille gaat bijvoorbeeld een kwart in opties op een aandelen- of grondstoffenindex. Die opties worden waardeloos als Lehman er niet meer voor betaalt. De resterende driekwart van je inleg zit in Lehmanobligaties. Dat is -pardon, was- de garantie. De waarde daarvan hangt af van wat de gek er nog voor geeft, bijvoorbeeld 25 procent.
Naast notes was Lehman Brothers groot in financiële innovaties zoals ”floaters” en ”steepeners”. Met een steepener speculeer je op het verschil tussen de korte en de lange rente. Met een floater probeer je extra winst uit obligatiekoersen te peuren. Alleen al in ons land heeft de wankelende Amerikaanse zakenbank, via diverse aanbieders, voor honderden miljoenen euro’s van die vermeende winstkatalysators weggezet. De desbetreffende beleggers hebben soms nog geen idee, terwijl de kredietcrisis al in hun huiskamer staat.
Lehman Brothers is slechts een van de vele binnen- en buitenlandse partijen die hier ingewikkelde beleggingsproducten hebben verkocht. ABN AMRO en Rabobank zijn er groot in, evenals ING en Société Générale. Het was ook een specialiteit van de Amerikaanse zakenbanken Bear Stearns en Merrill Lynch.
Altijd al waren notes en certificaten dure en duistere producten. Een financiële bijsluiter is meestal niet verplicht en het prospectus is slechts leesbaar voor de productontwikkelaars zelf. Beleggers weten dus meestal niet hoezeer zichtbare en versleutelde kostenposten knabbelen aan hun mogelijke winst. Bovendien krijg je (stiekem) geen dividend. Je mag blij zijn als je winstgenerator de spaarrente evenaart. De helft van de garantiebeleggers snapt daar niets van, bleek vorig jaar uit een rapport van de Autoriteit Financiële Markten. Die onwetenden overschatten hun mogelijke rendement met gemiddeld 2 procentpunt.
Nu Lehman Brothers wankelt, blijkt bovendien hoezeer de waarde en garanties kunnen afhangen van de kredietwaardigheid van de aanbieder. Je krijgt slechts geld zolang je garantiegever het kan betalen. Afblijven dus van alles wat innovatief, gegarandeerd of ingewikkeld is. Ben je er al ingetuind, duim dan maar dat je financiële fabrikant deze kredietcrisis zonder omvallen doorstaat.
De auteur is econoom en freelancejournalist.
