ADHD is een aandoening die voor sommige moderne beroepen onmisbaar is. Een productiebedrijf van verkeersregelende installaties haalt een opdracht binnen, belt meteen leveranciers en begint dezelfde dag nog met produceren. Een uur vertraging is reden voor woedende telefoontjes. Een dag vertraging levert al grote boetes op. Just in time-management betekent werken op het scherp van de adrenaline.
De arbeidsproductiviteit per uur van een moderne werknemer blijft jaarlijks verder stijgen. We werken alsmaar harder en slimmer met steeds meer automatisering. Een opleiding of studie is nog slechts de basis om te kunnen starten. Levenslang leren is noodzaak om de explosieve toename van kennis mee te krijgen. Het komende boekjaar moet een nog beter jaaroverzicht geven.
Doorwerken
Keerzijde is dat mensen die het tempo niet bijhouden weinig kans maken. Werknemers moeten langer doorwerken om de pensioenfondsen te blijven vullen. Maar oudere werknemers maken geen kans bij een nieuwe werkgever. Die willen energieke, ambitieuze jonge honden die in elke richting harder dan de baas willen hollen. Heb je wat meer tijd nodig dan je snelle collega’s, of geen zin in weer een reorganisatie? Dan zit je zomaar thuis. Afgeschreven, ondanks je kostbare ervaring. Kwantiteit gaat voor kwaliteit.
Het wonderlijke is dat we dit als maatschappij prima overleven. Een wereldwijde economische crisis? Voor veel mensen alleen via krant en journaal. De gezakte aandelen beginnen al weer te stijgen. En verandert er iets? Welnee, het gaat net zo weer verder. Met de schrik in de benen weliswaar, maar in een nog hoger tempo. En iedereen holt weer mee.
In deze samenleving sterven tijdrovende werkzaamheden langzaam uit. Handwerk is te duur geworden. Als iets moet worden gerepareerd, zijn de arbeidskosten al snel zo hoog dat het goedkoper is een nieuw product te kopen. Daarom verdwijnen klokkenmaker, schoenhersteller, fietsreparateur en kopersmid.
Maatproducten zijn alleen nog bereikbaar voor rijken met smaak. Zo kwijnen nog enkele maatoverhemdenmakers, muziekinstrumentenmakers en ambachtelijke smeden.
Het mooiste trage beroep is dat van beeldhouwer. Een leerproces van jaren is nodig om het werk onder de knie te krijgen. Vervolgens vergt het veel geduld, beheersing en vaardigheid om uit ruwe steen een beeld te beitelen, vijlen, polijsten en nog eens te polijsten. Elke fout is onherstelbaar. Daarom ontstaan beelden langzaam.
Een echt mooi beeld heeft zeggingskracht en roept emotie op. Veel beelden zijn alleen te bewonderen in musea. En soms hecht een zeldzame persoon voldoende waarde aan een uniek beeld dat met vakmanschap, tijd en liefde handmatig is gevormd om het te kopen.
Middeleeuwen
Hierin lijken arme en welvarende samenlevingen op elkaar. Als arbeid goedkoop is, zoals in de middeleeuwen of in lagelonenlanden, worden gebruiksvoorwerpen en mooie dingen met de hand gemaakt. Net als in samenlevingen met genoeg cultuur en geld om kwaliteit te kunnen waarderen en betalen. In alle andere gemeenschappen perst een machine een klomp materie efficiënt in de gewenste vorm.
De auteur is senior beleidsmedewerker bij de rijksoverheid. Hij schrijft deze bijdrage op persoonlijke titel.
Reageren aan scribent? nietbijbroodalleen@refdag.nl.
