Zuid-Afrika heeft de grootste en gezondste economie van heel Afrika. Dat geeft de burger moed. Maar het betekent tegelijkertijd dat Zuid-Afrika waarschijnlijk het snelst en het hardst wordt getroffen door de crisis in de wereldeconomie.
Op dit moment is daar nog nauwelijks sprake van. Er zijn echter uitzonderingen. Het betaalmiddel, de rand, keldert ten opzichte van dollar, euro en pond Sterling. En dat vertaalt zich in een verhoging van de prijzen van alles wat wordt ingevoerd, inclusief olie.
Al geruime tijd is de Zuid-Afrikaanse handelsbalans niet meer in evenwicht: het land exporteert te weinig en importeert te veel. Ook al zakt de olieprijs in de wereld, de waardedaling van de rand compenseert die daling. Zuid-Afrikanen moeten constateren dat de prijs van benzine op z’n minst stabiel blijft, in plaats van te zakken. Met andere woorden: het leven in Zuid-Afrika wordt steeds duurder en de inflatie is in de afgelopen drie weken tot 13,3 procent gestegen, op jaarbasis.
De ergste schokken worden teweeggebracht door de instortende beurskoersen: de Johannesburgse effectenbeurs heeft in twee weken tijd 35 procent aandelenwaarde moeten inleveren. Mensen die financieel afhankelijk zijn van aandelen en effecten, zien hun winsten verdampen. Dat is vooral slecht nieuws voor 65-plussers, van wie de pensioenpremies zijn belegd in aandelen en unit trusts. (Bejaarde buitenlanders die in Zuid-Afrika wonen, maar een Nederlandse, Britse of Duitse AOW ontvangen, zien hun uitkering elke maand stijgen door de val van de rand.)
De huizenmarkt is al geruime tijd op z’n retour. De prijzen stijgen weliswaar nog steeds, maar niet meer met 15 procent per jaar, zoals zes maanden geleden nog het geval was, maar -op jaarbasis- met slechts 1,5 procent.
Er zijn lichtpunten. Volgens minister Manuel van Financiën is het niet nodig geld te geven aan de banken van Zuid-Afrika, zoals in de VS en in Europa op grote schaal gebeurt. „Onze banken zijn financieel sterk”, zei hij laatst voor de televisie en hij wees erop dat de Zuid-Afrikaanse banken geld aan elkaar lenen en niet of nauwelijks bij buitenlandse banken in het krijt staan. Manuel zei dat Zuid-Afrika „redelijk goed gepantserd” is om heelhuids door de huidige crisis heen te komen. „We zullen het wel gaan merken, maar niet zo erg als in de meer ontwikkelde landen”, aldus Manuel.
Internationale beleggers keren aandelen de rug toe en zoeken andere beleggingen. De grote winnaar in deze investeringsrace is het goud. Goudaandelen vertonen op de beurs geen waardedaling. Hetzelfde geldt voor platina, steenkool, koper, diamanten en nog een paar andere grondstoffen die Zuid-Afrika in groten getale bezit.
De rand zal nog meer van zijn waarde verliezen en de toch al aanzienlijke werkeloosheid (nu: ongeveer 20 procent) zal vermoedelijk nog erger worden. Dat is over de hele linie genomen een groot probleem, in een land waar sociale uitkeringen nog in de kinderschoenen staan.
Dit is het zevende deel in een serie. Morgen: Duitsland.
