De goededoelensector kan opnieuw aan de slag om aan fiscale eisen te voldoen. In een nieuwe wetsvoorstel over erf- en schenkbelasting, dat op 20 april naar de Tweede Kamer ging, worden drie wijzigingen voorgesteld ten aanzien van de regelgeving voor anbi's (algemeen nut beogende instellingen).
1. Op grond van de huidige jurisprudentie kan een goed doel als anbi worden geregistreerd bij de Belastingdienst. Voorwaarde is dat de activiteiten van deze instelling voor ten minste 50 procent gericht zijn op het algemeen belang. In het nieuwe wetsvoorstel is dit 90 procent. Verwacht wordt dat hierdoor 10 procent minder instellingen anbi zal blijven.
De staatssecretaris geeft terecht aan dat kerkelijke instellingen in de regel voor meer dan 90 procent het algemeen belang dienen en dus aan deze eis voldoen. Dit kan echter anders zijn als de activiteiten van de kerkelijke instelling voor een belangrijk deel bestaan uit actievoeren, het tegen betaling geven van cursussen of het verkopen van (religieus) cursus¡materiaal. Dergelijke instellingen zijn volgens de staatssecretaris geen kerkelijke instellingen. Deze constatering is op zichzelf begrijpelijk. Dit neemt niet weg dat verkoopactiviteiten uiteindelijk een kerkelijk of ander algemeen belang kunnen dienen.
2. De tweede voorgestelde wijziging is dat een kerk of ander goed doel geen recht heeft op de anbi-status als de instelling onherroepelijk is veroordeeld voor bepaalde misdrijven. Hetzelfde geldt indien een bestuurder van die instelling, of andere personen die werkzaam of direct betrokken zijn bij de instelling, veroordeeld zijn. Verbreekt de instelling de banden met een dergelijk persoon niet, dan kan dat leiden tot verlies van de anbi-status.
3. Als gevolg van genoemde wijzigingen vervallen alle huidige anbi-beschikkingen per 1 januari 2010 automatisch. Goede doelen -behalve kerken- zullen opnieuw een verzoek moeten indienen om de anbi-beschikking te verkrijgen. Deze beschikking wordt indien nodig met terugwerkende kracht tot 1 januari 2010 verleend. Er is nog geen nadere informatie over deze nieuwe aanvraagprocedure. Wel is al bekend dat de Belastingdienst opnieuw een invulformulier zal verzenden (net als in 2007).
Waan van de dag
Er is ook een nieuwe faciliteit voorgesteld voor instellingen die een sociaal belang behartigen (de sbbi, voor bijvoorbeeld amateursportverenigingen en muziekverenigingen). Deze faciliteit is een oplossing voor maatschappelijke instellingen die niet als anbi zijn aangemerkt omdat zij zich (deels) richten op particuliere belangen. Zij kunnen een vrijstelling krijgen voor schenk- en erfbelasting. Donateurs van de sbbi zullen veelal echter geen recht op giftenaftrek hebben voor giften aan de sbbi.
Mocht de instelling niet te kwalificeren zijn als anbi of sbbi, dan is schenk- of erfbelasting verschuldigd over ontvangen bedragen van meer dan 2000 euro. De voorgestelde tariefsverlaging biedt dan een klein beetje verlichting. Alle ontvangen schenkingen en legaten die minder dan 125.000 euro bedragen, zullen worden belast tegen een tarief van 30 procent. Alle bedragen hoger dan 125.000 euro worden tegen een tarief van 40 procent belast (nu geldt maximaal 68 procent).
De aanpassingen lijken deels te worden ingegeven door de politieke waan van de dag (zoals de bepaling inzake de misdrijven), maar passen ook bij een trend van verdergaande controle op de goededoelen¡sector. De vraag is of dit nu niet doorslaat. Moeten goede doelen op grond van het wetsvoorstel nu alle vrijwilligers gaan controleren op hun verleden? Moeten zij hun collectanten gaan vragen om hun strafrechtelijke historie, of om een bewijs van goed gedrag?
Rompslomp
Natuurlijk, de instelling zal vertrouwen moeten hebben in de collectant. Maar om het hele vrijwilligersleger in de sector op deze wijze te gaan controleren gaat wel erg ver. Voor de goede doelen is het misschien wel onmogelijk.
Ik zou vooralsnog voorstellen de regeling te beperken tot de (feitelijke) bestuurders of toezichthoudende personen. Daarnaast is het de vraag of personen die gestraft zijn voor een misdrijf door deze maatregel niet verder gestraft worden. Mag het begrip vergeving hier geen rol spelen? Zal een ooit veroordeelde dan nooit meer een actieve rol krijgen in de kerk, zelfs niet als hij van de rechter zijn straf heeft gekregen en (openbare) schuldbelijdenis heeft gedaan?
Bij dit alles komt nog de nieuwe administratieve rompslomp. De Belastingdienst moet nu opnieuw een verscherpte toets gaan uitvoeren op basis van een eis (het algemeen belang) die voor leken en zelfs voor belastingdeskundigen niet altijd even duidelijk is. Waarom is het genoemde 90 procent-criterium niet bij de vorige wijzigingsronde ingevoerd?
Er moeten nu dus meer dan 20.000 instellingen opnieuw door de papiermolen. Is dit haalbaar voor het einde van het jaar? Het is immers ongewenst dat goede doelen begin volgend jaar nog in onzekerheid zitten. Hopelijk worden deze vragen in het wetgevingsproces beantwoord en wordt het wetsvoorstel waar nodig nog gewijzigd.
De auteur is werkzaam bij PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs NV. Reageren aan scribent? fiscaliteiten@refdag.nl.
