De laatste paar maanden zijn er vele miljarden aan vermogen verdampt. Het thema laat niemand onberoerd. Kenmerkend is dat deze crisis de bijl legt aan veel vermeende zekerheden. Onze spaarcenten zijn niet zo veilig als we altijd dachten. Dat aandelen in waarde fluctueren wisten we al langer. Ook de borging van onze pensioenen blijkt niet zo solide als gedacht. Herstelplannen zijn gebaseerd op de aanname dat herstel binnenkort gaat intreden of dat tenminste verdere verzwakking van de vermogenspositie uitblijft.
Oude sokOnwillekeurig dringt het beeld zich aan ons op dat al ons vermogen dat we bij financieringsinstellingen hebben ondergebracht verdampt. Hoe zal de wereld eruitzien wanneer alle vertrouwen in de financiële wereld zodanig wordt beschadigd dat alle financiële instellingen het veld moeten ruimen? Wellicht een irreële vraag, maar misschien de moeite waard om een aantal gevolgen te doordenken.
Geld dat we over hebben kunnen we in een oude sok stoppen. Vanwege de inflatie neemt de waarde daarvan in de loop van de tijd af. Het alternatief om het naar de bank te brengen bestaat echter niet meer. Bankieren houdt immers in dat het geld wat we nu niet nodig hebben tijdelijk een andere bestemming krijgt, waarvoor we in de vorm van rente worden gecompenseerd. Bankiers zijn echter brodeloos geworden. Het bonusprobleem lost zichzelf op.
Ook de mogelijkheid van beleggen is voorbij. We zijn er immers niet zeker van of we ons geld ooit wel weer terugzien. Bedrijven financieren met vreemd vermogen is niet meer mogelijk, evenals de mogelijkheid om ons te verzekeren. We hebben er immers geen vertrouwen in dat we rechten kunnen ontlenen aan betalingen uit het verleden. Ook voor ons pensioen zullen we zelf moeten zorgen.
Hoe erg is dit allemaal? De economie zal ongetwijfeld veel trager gaan groeien, omdat de vermogensvoorziening aanzienlijk wordt geremd. Wat zeer aannemelijk is, is dat de kleinschaligheid sterk zal worden bevorderd. Als we spullen nodig hebben of behoefte hebben aan een dienst, doen we daarvoor alleen maar rechtstreeks zaken. We handelen alleen met mensen die we kennen want met het bankieren is ook het digitale betalingsverkeer verdwenen. Een ander voordeel is dat ook speculeren onmogelijk is. Rijk worden zonder te werken is er niet meer bij. Wie niet werken wil zal ook niet eten.
Terug in de tijd
Interessant is de vraag of we nog schulden kunnen maken. Wanneer alle vertrouwen in uitstaand vermogen weg is zal dat ook voorbij zijn. Het gevolg daarvan is dat de wereld harder wordt. Een dokter zal immers geen diensten meer leveren aan een patiënt die niet betalen kan. Een onvermijdelijk gevolg is daarom ook dat de afhankelijkheid toeneemt. Daar hebben wij, moderne mensen, een afkeer van. Dat vinden wij een stap terug in de tijd. De grote drijfveer achter veel ontwikkkelingen is immers om de afhankelijkheid te verminderen.
Toch denk ik dat een kleinschaliger samenleving met meer afhankelijkheid weleens heel heilzaam kan zijn voor het arbeidsethos enerzijds, en voor gemeenschapszin anderzijds. De zorg voor de toekomst en voor elkaar komt in een heel ander perspectief te staan!
De auteur is onderzoeker bij het LEI. Hij schrijft deze bijdrage op persoonlijke titel.
Reageren aan scribent? nietbijbroodalleen@refdag.nl.
