13-10-2008 11:09
| Drs. A. A. C. de Rooij
APELDOORN - Er komt toch gecoördineerde hulpverlening vanuit Europa. Een weekend van topberaad in Washington en Parijs leverde als belangrijkste resultaat op een concrete maatregel van de eurogroep plus Groot-Brittannië, bedoeld om het interbancaire kredietverkeer te reanimeren.
De algemene indruk is dat het bij het overleg binnen de G-7 en het IMF voorlopig bleef bij alleen woorden. De verklaringen die zij na de besprekingen in de Amerikaanse hoofdstad de wereld inzonden, bevatten weinig nieuws. Natuurlijk was er de belofte om in nauwe samenwerking al het mogelijke te doen om het tij te keren, maar een uitwerking van die intentie laat op zich wachten. Een tijdpad en een helder actieplan ontbreken.
Meer daadkracht toonden zondag de regeringsaanvoerders van de vijftien landen waar de mensen hun boodschappen afrekenen met de euro. Zij haakten gezamenlijk aan bij een initiatief van het Verenigd Koninkrijk, dat tot dusver niet behoort tot de groep met de gemeenschappelijke munt. Londen kondigde vorige week als onderdeel van een nationale benadering garanties aan ten behoeve van leningen tussen banken.
De afspraken die in Parijs uit de bus rolden, zullen waarschijnlijk spoedig ook de instemming krijgen van de rest van de EU. Woensdag en donderdag zijn in Brussel de politieke leiders van de 27 lidstaten bijeen voor hun gebruikelijke herfsttop. Die zal ongetwijfeld in het teken staan de wereldwijde malaise. Eerder lukte het de vijf grote landen van de Unie niet, tijdens eveneens een inderhaast belegde vergadering op het Elysée, een gezamenlijke lijn uit te zetten. Ditmaal had het crisisoverleg in Europees verband meer succes.
Bij het jongste besluit worden de pijlen gericht op de kern van de problemen in deze fase. Vooral sinds de ondergang van de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers, inmiddels enkele weken geleden, is het vertrouwen tussen de financiële instellingen volledig zoek. Er gaat bij hen elke dag enorm veel geld om, in de vorm van betalingen van en aan klanten. Onder normale omstandigheden wisselen zij overschotten en tekorten in de kas met elkaar uit. Momenteel durven zij echter in die zin met de ander geen zaken te doen. De geldmarkt, zoals de aanduiding voor die handel luidt, is opgedroogd.
Die ontwikkeling heeft een verstikkend effect op de economie. Niet-financiële bedrijven kunnen immers ook steeds moeilijker liquide middelen aantrekken en dat legt een rem op hun activiteiten. De groei zwakt daardoor af en de gevreesde recessie nadert op die manier met rasse schreden.
De regeringen in het eurogebied hebben vastgelegd dat zij garant staan voor leningen, soms hebben die een looptijd van slechts één dag, die banken onderling verstrekken. Zij nemen op dit punt dus het risico over en hopen dat dit een impuls geeft aan de betrokken spelers om de gewone draad weer op te pakken. De maatregel strekt zich uit tot eind volgend jaar.
Om hoeveel geld het gaat bij deze ingreep, is nog niet duidelijk. In ieder geval zijn er vele honderden miljarden euro’s in het geding. Elk land moet op korte termijn beslissen hoeveel het uittrekt. We onderstrepen daarbij de kanttekening van de Franse president Sarkozy: „Dit is geen cadeautje voor de banken, maar iets om hen in staat te stellen te functioneren.” Anders gezegd: garanties zijn niet hetzelfde als uitgaven, het eerste hoeft niet per se uit te monden in het tweede.
Nederland lanceerde enkele dagen terug een noodplan met een omvang van 20 miljard euro. Dat heeft primair tot doel het versterken van de balansen van de financiële concerns. Het voorzag niet in een staatsgarantie voor leningen. Het kabinet mag dezer dagen nadenken over welk bedrag het aanvullend aanbiedt voor specifiek deze maatregel.
Vorige week verhoogde de EU de zekerheid voor spaarders tot een minimale hoogte van 50.000 euro per persoon. Die wijziging moet een run van de burgers op hun tegoeden in de situatie dat een instelling in problemen raakt, voorkomen. Verder is in Europees kader al benadrukt dat de overheden een systeemrelevante, zoals het heet, ofwel toonaangevende bank niet zullen laten omvallen. Nederland en België brachten dit laatste in de praktijk met de redding van Fortis.
Nu wordt aan het lijstje toegevoegd een garantiebepaling in de richting van de financiële sector. Langzamerhand krijgt de EU bij de bestrijding van de crisis dan toch een gezicht.
